Inside the Manosphere: waar het eigenlijk over gaat

Louis Theroux heeft opnieuw gedaan waar hij zo goed in is: een wereld binnengaan waar de meeste mensen liever met afschuw van wegkijken. In zijn documentaire over de manosphere (nu op Netflix) richt hij zijn camera op een online universum vol rancune, machogedrag en vervreemding. De reacties daarop zijn voorspelbaar, maar daarom niet minder begrijpelijk: shock, walging, ongeloof. Hoe kan dit bestaan? Meteen vallen termen als ’toxische mannelijkheid’ en seksisme. En eerlijk is eerlijk: wat Theroux laat zien, is vaak ongemakkelijk, soms ronduit lelijk.

Maar als je alleen geschrokken reageert, mis je het punt. De vraag is niet of deze mannen gelijk hebben. Die vraag beantwoordt zichzelf. De vraag is wat er gaande is in de samenleving dat ze een podium krijgen. Wat zijn de onderstromen die ervoor zorgen dat de boodschap van Harrison Sullivan, Myron Gaines en de zijnen schijnbaar bij miljoenen jonge mannen resoneert? En hoe zorgen we ervoor dat we niet iedereen die het over mannelijkheid heeft over één kam scheren met wat we in deze documentaire zien?

Inhoud

• De culturele leegte
• Het ecosysteem
• De consument
• De karikatuur
• Waar mannelijkheid over gaat
• Wat je hiervan meeneemt

De culturele leegte

Er is momenteel in het Westen een spiritueel vacuüm. Er is geen gedeeld verhaal meer over wat ‘een goed leven’ is. In een wereld waarin alles moet kunnen, waarin elk normbesef relatief is gemaakt en elke grens of taboe ter discussie staat, missen we het grotere verhaal.

Waar staan we nu voor? Waar gaan we naartoe met elkaar? Wie zijn we eigenlijk? Die vragen worden niet meer gesteld, want ze veronderstellen dat er zoiets bestaat als een gedeeld antwoord.

Als dat wegvalt, blijft er heel weinig over. Het makkelijk kwantificeerbare geld is de bottom line geworden. Get rich or die trying. Letterlijk, als leidend principe. Succes is een Lamborghini op je Instagram. Succes is passieve cashflow. Succes is nooit meer voor iemand anders hoeven werken. Gemeenschap, wortels, ergens bij horen, verantwoordelijkheid dragen voor iets groters dan jezelf, dat speelt niet mee in die vergelijking. Het enige dat telt is of je je leven kunt optimaliseren naar maximale vrijheid en maximaal inkomen.

En als dat het kompas is, als geld het enige is wat overblijft om jezelf aan af te meten, dan is het geen verrassing dat de mannen die het hardst schreeuwen over geld verdienen de meeste aandacht trekken. Ze spelen het spel dat de cultuur ze heeft aangeleerd.

Het ecosysteem

De platforms waar deze generatie leeft zijn gebouwd op aandacht. En aandacht gaat naar het extreme. Het algoritme beloont niet wat goed is, niet wat waar is, niet wat je verder helpt. Het beloont wat reactie oproept. Woede, verontwaardiging, provocatie. Dat zijn de emoties die kliks genereren, en kliks zijn de valuta.

En hier wordt het lastig, want je kunt de influencers het bijna(!) niet kwalijk nemen. Als je enige binding je dopamine-loop is, als je succes wordt gemeten in likes en volgers en views, dan is radicaliseren onvermijdelijk.

Je begint met een mening, het algoritme beloont je, je verscherpt je mening, het algoritme beloont je weer, en voor je het weet sta je dingen te zeggen die je drie jaar geleden zelf absurd had gevonden. Neem Sneako, een creatieve vlogger die existentiële video’s maakte over het leven in New York. In twee jaar tijd is hij geradicaliseerd en vervolgens bekeerd tot de Islam. Dat is geen intellectuele ontwikkeling. Dat is wat het hamsterwiel van content met je doet.

Het ironische is dat al deze mannen preken over het ontsnappen uit de matrix. Terwijl ze integraal onderdeel zijn van de dopamine drip feed van het algoritme. Ze zijn de matrix. Ze verkopen de illusie van vrijheid binnen een systeem waar ze volledig afhankelijk van zijn. Elke week moet de content extremer, want het publiek is gewend geraakt aan het vorige niveau. De spiraal stopt niet.

En daar zit een probleem dat wij met elkaar nog niet hebben opgelost. De genuanceerde stemmen verliezen niet inhoudelijk. Ze verliezen qua distributie. David Deida heeft decennia geleden The Way of the Superior Man geschreven. Superior niet ten opzichte van anderen, maar ten opzichte van jezelf. Een volwassen boek over mannelijke aanwezigheid, over seksuele polariteit, over de spanning tussen man en vrouw. Het wordt nog steeds gelezen. Maar op TikTok komt Deida niet door de muur. Een clip van negentig seconden waarin iemand een vermeende pedo in elkaar slaat haalt meer views dan alles wat Deida ooit heeft geschreven. Niet omdat het beter is. Maar omdat het systeem zo werkt.

De consument

Een generatie die is opgegroeid met onbeperkt internet en content van vijftien seconden heeft niet het geduld en niet de training om nuance te verwerken. Dat is geen belediging, of een ‘vroeger was alles beter’. Het is een feit over wat een bepaald medium doet met hoe je informatie opneemt. Een boek lezen, een lang gesprek voeren, ergens echt in duiken, luisteren, consensus vinden, dat is een vaardigheid. En die vaardigheid wordt actief afgeleerd door het medium waar deze generatie (en ik ook) in leeft.

Dus als je zoekt naar antwoorden op echte vragen, als je wilt weten hoe je sterker wordt als man, hoe je vrouwen begrijpt, hoe je grip krijgt op je leven, dan pak je niet Deida. Dan pak je een clip waarin iemand je vertelt dat vrouwen alleen geld en status willen. Niet omdat je dom bent. Maar omdat dat is wat het medium je voorschotelt en wat je hersenen hebben geleerd te verwerken.

En daar zit een spiraal in. Hoe meer extreme content je consumeert, hoe meer het algoritme je daarvan geeft. Hoe meer je daarvan krijgt, hoe normaler het wordt. En hoe normaler het wordt, hoe extremer het volgende moet zijn om nog indruk te maken. Vandaag kijk je naar een podcast waar iemand een harde mening heeft over dating. Over drie maanden kijk je naar een livestream waar vrouwen worden vernederd voor entertainment. Het spectrum verschuift zonder dat je het merkt. En voor je het weet zit je in een wereldbeeld dat je drie jaar geleden niet eens serieus had genomen.

De karikatuur

En dit is wat ik de mannen in de documentaire kwalijk neem. Niet dat ze bestaan. Niet dat ze een mening hebben. Maar dat ze mannelijkheid hebben laten verworden tot een afschuwelijke karikatuur. Geld, tieten, dominantie. Dat is wat ze ervan hebben gemaakt. En daarmee creëren ze de context waar iedereen die serieus over mannelijkheid wil praten tegen moet opboksen.

Kijk naar wie er voorbijkomen. Harrison Sullivan, begin twintig, runt een OnlyFans-agency terwijl hij preekt over de matrix en jonge jongens vertelt hoe ze moeten leven. Justin Waller, opgegroeid met geweld thuis, moeder die chaotisch was, hij en zijn broers en zussen die meerdere keren bijna in een pleeggezin zijn beland. Die overigens nog het meest stabiel overkwam en ook aangeeft dat hoe hij leeft niet de norm moet zijn. Myron Gaines, ex-medewerker van Homeland Security, wiens podcast in een paar jaar is afgegleden van datingadvies naar antisemitisme.

Dat is geen toeval. Wat je bij bijna al deze mannen ziet is hetzelfde patroon: een getraumatiseerde jeugd, vaak zonder vader, vaak met chaos in het gezin, nu omringd door OnlyFans-vrouwen waarvan je de dynamiek kunt invullen. En vervolgens een wereldbeeld dat diezelfde chaos projecteert op het hele systeem. De matrix is niet een samenzwering. De matrix is hun eigen onverwerkte verleden, omgebouwd tot content.

De gedachte dat je als man niks van doen hebt met het ’s avonds badderen van je kind getuigt van een ongekende emotionele armoede. Dat bedoel ik niet als sneer. Ik bedoel het als een oprechte constatering. Als je werkelijk gelooft dat zorgen voor je kind geen mannelijke bezigheid is, dan getuigt dat van een hartverscheurende leegte. Dan heb je zelf als kind zoveel moeten missen. En dat is precies het punt. Deze mannen geven door wat ze hebben ontvangen. En wat ze hebben ontvangen was niet genoeg.

Waar mannelijkheid over gaat

Mannelijkheid gaat over dienstbaarheid. Aan je gezin, aan een groter doel, aan de mensen om je heen. De hero’s journey, het verhaal dat in elke cultuur terugkomt over wat het betekent om een man te worden, gaat niet over Lamborghini’s en volgers. Het gaat over zelfopoffering. Over ergens voor staan dat groter is dan jezelf. Over de bereidheid om te dragen wat gedragen moet worden, niet omdat het makkelijk is, maar omdat het van je gevraagd wordt.

Een leider zijn is niet boven anderen staan. Een leider is de persoon door wiens aanwezigheid het geheel meer wordt dan de som der delen.

Geen van de ideeën die in de documentaire voorbijkomen zou standhouden als je je in de echte wereld begeeft. Als je omgaat met normale mensen in plaats van tieners die je op een voetstuk plaatsen. Als je de wereld aangaat in een groep, in een gezin, in een gemeenschap. Het zijn ideeën die alleen overleven in de echo chamber van een studio met ringlampen, een microfoon en OnlyFans-vrouwen die worden neergeslamdunkt tijdens in scène gezette ‘discussies’.

Als je uren naar dit soort content kijkt, ga je geloven dat alle vrouwen zo zijn. Je ontwikkelt een defensieve, bijna vijandige houding. Het resultaat? Als deze mannen in het echte leven een leuke, normale vrouw tegenkomen, projecteren ze die podcast-dynamiek op haar. Ze slopen hun eigen kansen op een gezonde connectie nog voordat de date begonnen is. Deze hoek van de manosphere belooft ze succes met vrouwen, maar levert ze in de praktijk sociale isolatie op.

Zet deze mannen in een ruimte met mensen die ze serieus nemen en ze confronteren, en het verhaal valt uit elkaar. Dat is ook waarom Louis Theroux zo effectief is. Hij stelt geen moeilijke vragen. Hij stelt simpele vragen. En dat is genoeg om het kaartenhuis te laten wankelen.

Wat je hiervan meeneemt

De manosphere zoals Netflix die laat zien biedt slechts een selectief beeld van de manosphere. Het toont een hoek ervan. De luidste, de extremste, de meest gemonetiseerde hoek. Er zijn genoeg mannen en vrouwen die serieus nadenken over mannelijkheid zonder te vervallen in vrouwenhaat en de verheerlijking van geld. Maar die hoor je niet, want het algoritme selecteert niet op kwaliteit. Laten we dan ook mannelijkheid en mannen die daaraan werken niet spiegelen aan de meest radicale excessen.

Laten we de Jordan Petersons van deze wereld niet op één hoop gooien met de Andrew Tates. Waar de een jonge mannen oproept om verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen leven en hun omgeving, predikt de ander een nihilistisch soort hedonisme waarin de wereld louter bestaat om geëxploiteerd te worden.

Als we die nuance vasthouden, wat is dan de eigenlijke les die we hieruit moeten trekken?

• De algoritmes van social media hebben niet het beste met je voor. Het gaat om aandacht en transactie, niet om waarheid of diepgang.
• Het internet is een gevaarlijke plek voor kinderen om hun wereldbeeld te vormen. Jonge jongens van tien, elf jaar horen niet urenlang alleen te scrollen, volledig overgeleverd aan een systeem dat extremen beloont.
• Het juiste voorbeeld thuis is fundamenteel. Het gezin is de hoeksteen van de samenleving. De gevolgen van beschadigde kinderen die met onverwerkte trauma’s de wereld in stappen en online gehoor vinden, zijn radicaal.

Kijk uit waarmee je je omringt. Je wordt besmet door je echokamer. Wat je dagelijks consumeert vormt hoe je denkt, sneller en dieper dan je doorhebt. De mannen in de documentaire zijn daar het bewijs van. Ze leven in een gesloten circuit van getraumatiseerde mannen en OnlyFans-vrouwen die elkaar bevestigen in een wereldbeeld dat nergens op slaat. En ze merken het niet. Want iedereen om ze heen zegt hetzelfde.

Dat mechanisme werkt voor iedereen. Niet alleen voor achttienjarigen op TikTok. Ook voor jou. De content die je consumeert, de mensen met wie je omgaat, de stemmen waar je naar luistert, die vormen je wereldbeeld. En als dat wereldbeeld eenzijdig wordt, merk je het als laatste zelf. Dat is de echte les van de documentaire. Niet dat deze mannen gestoord zijn. Maar dat het systeem dat hen heeft geproduceerd ook bij jou om de hoek gluurt.