Alpha man of alfa man: wat het betekent en hoe je die man wordt

Iemand valt in het water. Er staan twintig mensen aan de kant, en één man trekt zijn jas uit. Bijna elke man wil ergens die man kunnen zijn. De gast die iets doet als het erop aankomt. Voor zijn kinderen wil hij even superman zijn, en dat ook mogen zijn. Dat verlangen is oud en het is gezond.

We zijn geen fan van het woord alfa. Het komt uit een fout in wolvenonderzoek, en het internet heeft er een karikatuur van gemaakt. Toch zoeken veel mannen ermee naar iets wat wel klopt: de man die je wilt zijn als het erop aankomt. Daarom gebruiken we het woord hier, en vullen we het zelf in.

Kort antwoord: Een alpha man, of alfa man, is in de volksmond de man die bovenaan staat. Wat daar echt van klopt: het is de man naar wie anderen kijken als het erop aankomt, en die dan iets doet. Hij leidt zijn eigen leven, zegt nee zonder gedoe, doet wat hij zegt en blijft rustig als het spannend wordt. Het beeld van de dominante alfawolf komt uit onderzoek aan wolven in een dierentuin; in het wild bleek een roedel gewoon een gezin. Die man word je niet door een houding aan te nemen. Je wordt hem door je te meten aan de wereld, te vallen en weer op te staan.

In dit artikel:

In dit artikel

Alpha man: rustige, pretentieloze uitstraling zonder iets te bewijzen

Wat is een alpha man (alfa man)?

In de volksmond is een alpha man de man die bovenaan staat: de baas, de leider van de groep, de man die wint. Wat daar echt van klopt, is kleiner en mooier. Het is de man naar wie anderen kijken als er iets misgaat, in een groep, op het werk, in een gezin, en die dan iets doet. Hij neemt verantwoordelijkheid voor zichzelf, voor de situatie en voor de mensen om hem heen.

Dat idee is veel ouder dan het internet. In de meeste culturen moet een man voorzien en beschermen, en geeft een echte man meer dan hij neemt [Gilmore, 1990]. Mannelijkheid krijg je daar niet zomaar. Je verdient haar, door te laten zien dat anderen op je kunnen rekenen. Meer daarover staat in het dossier mannelijkheid.

Het “alpha mannetje” is de spottende variant. Dat is de man die zich gedraagt alsof hij de baas is, terwijl iedereen ziet dat het een rol is.

Hoe de fout rond de alfa is ontstaan

Wolven in een dierentuin

Het woord alfa komt uit wolvenonderzoek. De Zwitserse onderzoeker Rudolf Schenkel bestudeerde in de jaren veertig wolven in de dierentuin van Bazel. Dat waren volwassen dieren die geen familie van elkaar waren en in een kleine ruimte bij elkaar waren gezet. Er was veel competitie om voedsel en positie. Uit dat soort observaties groeide het beeld van de alfa: de sterkste wolf, die zich naar de top vecht en de rest onder de duim houdt.

Wat Mech in het wild zag

De Amerikaanse wolvenonderzoeker David Mech maakte het begrip in 1970 wereldberoemd met zijn boek The Wolf. Daarna volgde hij jarenlang wolven in het wild, onder meer dertien zomers op Ellesmere Island in het noorden van Canada. Wat hij daar zag, paste niet bij het plaatje. In 1999 legde hij in een wetenschappelijk artikel uit waarom de term alfa voor wilde wolven misleidend is [Mech, 1999]. Later vroeg hij zijn uitgever zelfs om zijn oude boek niet meer te herdrukken.

Een roedel is een gezin

Een wolvenroedel in het wild is meestal gewoon een gezin: een vader en een moeder met hun jongen. De dieren die vroeger alfa’s heetten, zijn de ouders. Die plek hebben ze omdat ze de ouders zijn. De moeder neemt vooral de zorg voor de jongen op zich, de vader vooral de jacht. Dominantie bestaat wel, bijvoorbeeld tussen ouders en jongen. Leiding ontstaat er alleen niet doordat de agressiefste wolf iedereen verslaat.

Wat het internet ervan maakte

Hoe een wolf leeft, bewijst natuurlijk niks over hoe een man hoort te leven. Wie zijn mannelijkheid op dierengedrag bouwt, pakt er meestal het stuk uit dat hem goed uitkomt. En dat is ook gebeurd. Het internet heeft uit dit verhaal het vertoon, de agressie en de overheersing meegenomen. Het deel over zorg, verantwoordelijkheid en een gezin leiden is onderweg verloren gegaan, terwijl juist dat deel klopt. De term is gekaapt.

De karikatuur en de werkelijkheid

De karikatuur is een man die domineert, altijd wint, nooit twijfelt en overal de leiding neemt. Hij praat harder dan de rest, “verovert” vrouwen en ziet elke zwakte als falen. Mannen die dat beeld nadoen, worden zelden sterk. Ze worden vooral onaangenaam, en niemand werkt graag met ze samen.

De sterkste mannen zijn zelden de luidste. Het is de man die stil blijft als anderen in paniek raken. Die nee zegt zonder zich te verantwoorden. Die zijn mening geeft zonder die op te dringen, en een fout toegeeft zonder er kleiner van te worden.

Het verschil tussen die twee voel je meteen. De ene man is sterk. De andere probeert sterk over te komen, en dat heet compensatie. Hij domineert omdat hij bang is om genegeerd te worden, en geeft nooit toe omdat hij toegeven gelijkstelt aan verliezen. Hij is de zwaarst bewapende soldaat in een oorlog die niet bestaat. Een vrouw voelt binnen een paar minuten of zijn zekerheid echt is. Een groep voelt of zijn leiding uit verantwoordelijkheid komt of uit behoefte aan controle.

Stel jezelf dus de vraag: doe ik dit omdat het bij me past, of om iets te bewijzen? Is het het tweede, dan zit je in compensatie. Hoe dat verschil voelt, lees je ook bij mannelijke energie.

Alpha man: het verschil tussen gezonde kracht en compensatiegedrag

Kenmerken van een alpha man: wat hij anders doet

Vier dingen. Je kunt ze allemaal leren.

Hij leidt zijn eigen leven

Alles begint hier. Als je je eigen leven niet leidt, neemt niemand je serieus als je ergens anders richting aan wilt geven. Hij kiest zelf hoe hij zijn dagen vult, waar hij zijn energie in steekt en waar hij naartoe wil. Hij wacht niet tot iemand hem vertelt wat hij moet doen. Hij hoeft zijn leven niet helemaal uitgestippeld te hebben, maar er is een lijn te zien. Hij is ergens mee bezig, en hij laat zich niet bij elke tegenwind van koers brengen. Een vrouw merkt dat ook: vrouwen vallen op mannen die weten wat ze willen, ongeacht wat dat precies is.

Een eerlijke vraag om jezelf te stellen: ben jij de oorzaak van wat er in je leven gebeurt, of het gevolg? Op je werk, met je lijf, met je vrienden, in je relatie.

Hij zegt nee zonder gedoe

Veel mannen verwarren grenzen stellen met ruzie maken. Ze denken dat het betekent dat je boos wordt of iemand terechtwijst, en dus doen ze het liever niet. Een grens is gewoon helder zijn over wat je wel en niet accepteert. “Dat werkt voor mij niet” is een grens. Je hoeft je er niet uitgebreid voor te verantwoorden.

Een vrouw merkt snel of jij je grenzen houdt. Een man die alles slikt om de lieve vrede te bewaren, voelt niet als een man op wie je kunt bouwen. Een man die rustig zegt wat hij wel en niet oké vindt, voelt als iemand die weet wie hij is.

Hij doet wat hij zegt

Een man een man, een woord een woord. Het is een cliché, en het is nog steeds een van de dingen die een man het meest onderscheiden. Hij komt zijn afspraken na, ook de afspraken met zichzelf. Elke keer dat je een belofte aan jezelf breekt, geloof je jezelf een beetje minder. Je zegt dat je gaat sporten en je weet allang dat het er niet van komt.

De oplossing is minder beloven en dat wel waarmaken. Liever drie dingen zeggen en drie dingen doen dan tien zeggen en er twee doen. Zo word je iemand op wie anderen kunnen rekenen, en iemand die zichzelf serieus neemt.

Hij blijft rustig als het spannend wordt

Dit voelen anderen het sterkst. Hij raakt niet in paniek als er iets misgaat en wordt niet meteen fel als iemand hem uitdaagt. Dat betekent niet dat hij niks voelt. Hij voelt alles, hij laat zich er alleen niet door leiden. Iemand pikt zijn parkeerplek in en hij haalt zijn schouders op. Hij krijgt kritiek op zijn werk en luistert eerst. Een gesprek wordt ongemakkelijk en hij blijft erin staan.

Die rust heb je niet van nature. Je bouwt haar op door jezelf vaker in ongemakkelijke situaties te brengen en te merken dat je ze overleeft. Daar gaat het laatste deel van dit artikel over.

Alpha man: kalmte en rust terwijl de omgeving beweegt

Alfa man in een relatie

De karikatuur die je soms in de manosfeer ziet, de man bepaalt alles buiten het huis en de vrouw alles erbinnen, heeft weinig te maken met wat een sterke man in een relatie is.

Een “alfa” in een relatie is de man op wie het gezin kan leunen. Hij is gegrond. Hij weet wie hij is, wat hij wil en wat hij kan. En vanuit die competentie stelt hij zich dienstbaar op: hij draagt bij aan zijn gezin, omdat hij dat wil en omdat hij het kan. Als haar vader ziek wordt, als het geld een keer krap is, als een van de kinderen ergens doorheen moet, staat hij er.

Dat betekent niet dat hij zijn stress en zijn problemen wegdrukt of wegdrinkt. Alles alleen willen oplossen is een van de drie klassieke mannelijke normen die samengaan met een slechtere mentale gezondheid [Wong e.a., 2017]. Een man op wie je kunt leunen, zegt ook gewoon wanneer hij zelf iets nodig heeft.

Het onderscheid zit in waarom hij dienstbaar is. De ene man draagt bij vanuit een eigen behoefte om iets te brengen. De andere man is dienstbaar om er te mogen zijn, om gewaardeerd te worden, om niet weggestuurd te worden. Dat lijkt van buiten op elkaar, maar het voelt heel anders. Het eerste is brengen. Het tweede is halen via een omweg, en dat voelt een vrouw vroeg of laat. Hoe je zo’n relatie bouwt, lees je bij een goede relatie.

Hoe word je zo’n man? Door je te meten aan de wereld

Competentie ontwikkel je door competitie. Door je te meten aan de wereld, aan andere mannen, aan dingen die je nog niet kunt. Je kunt pas opstaan als je gevallen bent, en je groeit pas als je merkt dat je iets niet kunt.

Dat verhaal kennen we allemaal. Joris trekt erop uit om de draak te verslaan. In bijna elke mythe gaat een held van huis, komt hij een beproeving tegen die eigenlijk te groot voor hem is, gaat hij onderuit en komt hij terug met iets wat de anderen nodig hebben. Joseph Campbell noemde dat de reis van de held [Campbell, 1949]. Het is geen toeval dat dit verhaal overal opduikt. Het beschrijft hoe een jongen een man wordt.

Vroeger hadden veel samenlevingen daar een ritueel voor. Jongens gingen in groepen, meestal met pijn of angst, en het draaide om verantwoordelijkheid en bijdragen aan de gemeenschap [Schlegel & Barry, 1980]. In het Westen zijn die rituelen verdwenen. Je moet je draak dus zelf zoeken.

Het goede nieuws: het werkt. Tussen je twintigste en veertigste word je gemiddeld stabieler en zelfverzekerder, vooral doordat je volwassen rollen op je neemt, zoals werk, een partner en kinderen [Roberts e.a., 2006; Bleidorn e.a., 2013]. En wat mensen overal het eerst noemen als teken van volwassenheid, is verantwoordelijkheid nemen voor de gevolgen van je daden [Arnett, 1997]. Groei is de bijvangst van verantwoordelijkheid.

Concreet betekent dat: zoek plekken waar je kunt verliezen. Een sport met wedstrijden. Iets leren waar je nu slecht in bent, waar anderen bij zijn. Een verantwoordelijkheid aannemen die net te groot voelt. Een vrouw aanspreken zonder te weten hoe het afloopt. Elke keer dat je valt en weer opstaat, groeit je zelfvertrouwen een stukje, omdat je het nu zelf hebt meegemaakt.

Kies deze week één ding waar je nog slecht in bent, en ga het doen waar anderen bij zijn.

Bronnen