Open relatie: wat het betekent, of het werkt en wanneer je nee zegt

Een open relatie klinkt voor sommige mannen als de ideale constructie. Voor anderen als een nachtmerrie. En voor een groeiende groep als iets dat opeens op tafel ligt zonder dat ze erom gevraagd hebben. Of het iets voor je is, begint bij een vraag die bijna niemand als eerste stelt: waarom wil je het eigenlijk, en hoe staat de relatie ervoor die je wilt openzetten?

In dit artikel:

In dit artikel

Wat is een open relatie en wat betekent het?

Een open relatie betekent meestal gewoon dat jullie allebei seks mogen hebben met andere mensen, met elkaars medeweten. Daar gaat het in de praktijk om: seks erbuiten. De een heeft er alleen een langere aanloop voor nodig dan de ander.

Twijfel je of het voor jullie überhaupt een vraag is, lees dan eerst wat monogamie je oplevert en kost.

Toch zegt het woord weinig zolang je het niet invult. Is die ene keer op wintersport dan oké? En wat betekent het als je partner om het weekend de bloemetjes buiten zet? Dat zijn twee heel verschillende relaties, met hetzelfde etiket erop.

Nog belangrijker dan wat je eronder verstaat, is waarom je het wilt. Daar kom ik zo op.

Open relatie, open huwelijk, polyamorie en swingen

Een open huwelijk is hetzelfde als een open relatie, alleen ben je getrouwd. Polyamorie gaat verder: meerdere liefdesrelaties tegelijk, met medeweten van iedereen. Swingen is seks met anderen die je samen als stel opzoekt. En vreemdgaan is hetzelfde gedrag zonder afspraak vooraf. Het enige verschil met al het andere hierboven is dat de ander ervan weet en ermee heeft ingestemd.

Vorm	Seks met anderen	Verliefd worden	Weet je partner het?	Hoe
Open relatie of open huwelijk	Ja	Meestal niet de bedoeling	Ja	Apart of samen
Polyamorie	Ja	Ja, meerdere relaties tegelijk	Ja, iedereen	Relaties naast elkaar
Swingen	Ja	Nee	Ja, jullie zijn er samen	Samen als stel
Vreemdgaan	Ja	Gebeurt vaak	Nee	Stiekem

Waarom willen mensen een open relatie?

Een enkeling wil het uit overtuiging. Bij de meeste mensen zit er iets anders onder: seksuele onvrede, al maanden geen intimiteit meer en het gesprek daarover steeds uitgesteld, sleur, behoefte aan bevestiging, bindingsangst, of een derde die er eigenlijk al is. Soms wil iemand gewoon ruimte zonder de relatie formeel kwijt te raken.

Hier moet je scherp zijn. Kijk, we leven in een tijd van eindeloze variatie en prikkels. Het gemis aan diepgang kun je heel lang wegdrukken met de afleiding van variatie. Als een open relatie betekent dat iedereen lekker zijn eigen ding doet en het allemaal niet uitmaakt, dan voelt dat voor mij als coping. Daar is in die zin niks mis mee. Noem het dan alleen ook zo, in plaats van het te verkopen als een bewuste keuze om samen te verdiepen wat je hebt.

“Ik wil een open relatie” is dus zelden de hele boodschap. Meestal is het de verpakking van iets anders, en wie alleen op de verpakking reageert, mist waar het echt om gaat.

Werkt een open relatie?

Of het kan werken, is eigenlijk de verkeerde vraag. Vrijwel elke relatievorm kan werken als de reden om bij elkaar te blijven groot genoeg is, of als uit elkaar gaan te veel kost. Dus ja, het kan. De echte vraag is waarom jullie het willen, en of je het aankunt als het geen theorie meer is.

Er is onderzoek naar gedaan onder 1.658 mensen [Hangen e.a., 2020]. Open relaties waarin allebei instemden, zich er goed bij voelden en er samen over praatten, deden het ongeveer net zo goed als monogame relaties. Waar de een het wilde en de ander het slikte, of waar wel seks met anderen was maar geen gesprek erover, ging het een stuk slechter. Instemming, je er goed bij voelen en erover praten bepalen dus de uitkomst. Het etiket doet dat niet.

En laat je niet te veel imponeren door het woord. Seks buiten een ogenschijnlijk monogame relatie is van alle tijden. Denk aan de sleutelfeesten van de jaren zestig. Of aan een Franse president met een maîtresse, waar in Frankrijk niemand echt van opkeek. In Italië en op veel plekken in Latijns-Amerika is een minnares nog gewoner, zolang het maar weg blijft van het gezin. Hebben die landen dan allemaal een open relatie? Ik denk het niet. We leven gewoon in een tijd waarin alles een label moet krijgen, en zo werd de open relatie opeens een ding en een actieve keuze. Het is allemaal een stuk minder zwart-wit dan de term doet vermoeden.

Ook zonder afspraak gebeurt het volop. Van de gehuwden gaat 2 tot 4 procent per jaar vreemd, en 20 tot 25 procent van de huwelijken krijgt er ooit mee te maken [43]. De cijfers en bronnen staan in het dossier relaties.

Wat zijn de voordelen en nadelen van een open relatie?

Er zijn echte voordelen. Je hoeft verlangens niet meer te verstoppen, en wat er gebeurt, gebeurt zonder leugens. En als jullie allebei gewoon een beetje stout zijn, kun je dat stoute samen een plek geven, elkaar wat meer vrijheid gunnen en daar samen van genieten. Dat is voor mij de essentie van een open relatie die stabiel en echt is. Dan is het geen coping, en ook geen manier om een probleem te negeren dat jullie samen hebben.

Of iets voor jou een voor- of nadeel is, hangt erg af van waar je nu staat. Als je je krachtig voelt, je shit op orde hebt en merkt dat je met je nieuwe getailleerde overhemden behoorlijk wat aandacht krijgt, dan is het natuurlijk hartstikke fijn om het idee te hebben dat je er iets mee kunt. Nog los van of je er ook iets mee doet. Het wordt een ander verhaal als je net bijkomt van je dubbele bypass, aan het infuus in het ziekenhuis ligt en het idee hebt dat je vrouw het thuis reuze gezellig heeft met de tuinman van 24. Zelfde afspraak, totaal andere avond.

Daarnaast stranden open relaties bijna altijd op een van deze drie.

Asymmetrie. De een wil vooral seks, de ander ook iets emotioneels. De een hoopt dat het tijdelijk is, de ander ziet het als de nieuwe norm. En wat veel mannen onderschatten: zij heeft in de praktijk vaak veel sneller iemand gevonden dan jij. Zodra dat verschil voelbaar wordt, gaat het schuren.

Jaloezie. Jaloers worden betekent niet dat je onvolwassen bent. Het kan ook gewoon betekenen dat deze vorm niet bij je past. Jaloezie vertelt je iets over wat je nodig hebt en over grenzen die je wel voelt maar nog niet hebt uitgesproken. Hoe je daarmee omgaat zonder dat zij haar leven om jouw angst heen moet bouwen, lees je in jaloers zijn als man.

Verborgen hoop. Een van beiden stemt in en hoopt stilletjes dat het vanzelf overgaat, of dat het een fase is die eindigt in exclusiviteit. Dat is wachten met ingehouden adem, en dat houdt niemand lang vol.

Open relatie regels: waarom je daar niet mee begint

Op veel plekken krijg je hier een lijstje afspraken: wel of niet blijven slapen, details wel of niet vertellen, wie er buiten de deur blijft. Die handleiding krijg je van mij niet. Ik geloof niet dat afspraken de basis zijn van een open relatie, en wie met de regels begint, slaat het belangrijkste over.

Nog voordat je aan regels toekomt, moet je eerlijk naar een paar vragen kijken. Ben je tevreden met je relatie? Vind je het überhaupt een fijn idee als je partner met een ander het bed in duikt? Of denk je stiekem: dat doet ze toch niet, ik heb vooral zelf de ruimte nodig? Is dat laatste het antwoord, dan is het gesprek met jezelf belangrijker dan elke afspraak met haar.

Kom je daarna toch bij afspraken uit, dan is veilig vrijen de enige zonder uitzondering. De rest is aan jullie.

Ik wil een open relatie: wat zoek je eigenlijk?

Dan begint het bij jou, nog voor het gesprek met haar. Ben je überhaupt wel happy in je leven? Hoe gaat het met je werk, je lijf, je vrienden? Of zit je in een soort midlife crisis, in de sleur van alledag, en denk je dat wat van ver komt lekkerder is? Als je slecht in je vel zit, projecteer je dat al snel op je relatie. Dan lijkt een ander de oplossing, terwijl het probleem gewoon met je meeverhuist.

Stel jezelf daarna de echte vraag. Wil je echt volle bak de hort op? Of vind je het vooral fijn dat je je niet schuldig hoeft te voelen als er een keer iets gebeurt? Dat zijn twee heel verschillende wensen. Bij de tweede gaat het eigenlijk over wat je thuis mist, en daar lost een ander niks aan op.

En wees eerlijk over de wederkerigheid. Veel mannen vinden openheid aantrekkelijk zolang die vooral voor henzelf geldt. Kun jij ermee leven als zij thuiskomt van een avond met een andere man, zonder dat het je vreet? Als je die vraag niet met een rustig ja kunt beantwoorden, weet je genoeg.

Mijn partner wil een open relatie: wat betekent dat?

Dan weet je eigenlijk nog niks, behalve dat er iets speelt. Voor veel mannen is dit de zwaarste variant, omdat het meteen raakt aan de vraag of je wel genoeg bent.

Twee reflexen komen bijna altijd op. De eerste is paniek: ik ben niet genoeg, ze wil iemand anders, het is voorbij. De tweede is opportunisme: mooi, dan mag ik ook. Ze zijn allebei menselijk, en allebei een slechte basis om op te handelen.

Vraag dus eerst waarom ze het wil. Wat bedoelt ze ermee, sinds wanneer speelt het, en is er al iemand? Dat hoeft niet in één avond. Laat de eerste golf zakken voordat je iets zegt, en stem niet meteen in en ontplof ook niet meteen. Pas als je weet wat eronder zit, bepaal je wat jij wilt en wat je kunt dragen. Angst om haar kwijt te raken is daarbij een slechte raadgever.

Wil maar één van jullie het, dan is er geen open relatie. In het onderzoek hierboven hoort dat bij de groepen die het slecht doen.

Wat als een van jullie gevoelens krijgt?

Dan verandert alles. Een open relatie kan prima draaien zolang het om seks gaat, tot een van beiden verliefd wordt. Vanaf dat moment gaat het niet meer over ruimte verdelen. Dan gaat het over waar je eigenlijk wilt zijn. Dat lijkt verdacht veel op verliefd worden op een getrouwde vrouw: de constructie staat nog, maar je hart zit al ergens anders.

Het enige wat dan werkt, is het meteen zeggen. Wie gevoelens verzwijgt om de boel overeind te houden, bouwt een leugen in het fundament, en die komt er vroeg of laat toch uit.

Wanneer zeg je beter nee?

Zeg nee als een van jullie instemt uit angst, als jullie al wankel staan en een derde het moet repareren, als er al iemand is en de open relatie vooral dient om dat achteraf goed te praten, of als monogamie eigenlijk gewoon is wat jij wilt.

Dat eerste weegt zwaarder dan het lijkt. Stel dat zij ja zegt omdat ze bang is jou te verliezen. Jullie hebben een echte relatie, ze is de moeder van je kinderen, letterlijk of figuurlijk, en jullie hebben die toekomst samen. Doe het dan alsnog niet, ook om haar te beschermen. Het is dan geen keuze die jullie samen en gelijkwaardig maken. Zij handelt uit angst, en dat is geen ja waar je op mag bouwen.

Maar Tom, is nee zeggen niet een beetje ouderwets? Helemaal niet. Weten wat je wilt en daar onder druk niet van afwijken, is gewoon zelfkennis. Wie meegaat uit angst haar te verliezen, verliest haar meestal alsnog, alleen langzamer.

Voor mij ligt de harde grens hier. Zodra een open relatie dient om een probleem niet te hoeven oplossen dat jullie samen hebben, is het geen open relatie meer. Dan is het uitstel van een breuk, of toestemming achteraf voor iets dat allang gebeurt.

Besluit je dat je hier niet thuishoort, maar ben je wel klaar voor iets nieuws, lees dan hoe je een vriendin krijgt die bij je past. Over de andere kant van deze vraag, waarom mannen juist voor exclusiviteit kiezen, komt binnenkort een eigen artikel.

Stel jezelf vanavond één vraag, nog voordat je iets aan haar vraagt: wil ik meer, of wil ik minder schuldgevoel?

Bronnen

[Hangen e.a., 2020] Hangen, F., Crasta, D., & Rogge, R. D. Delineating the boundaries between nonmonogamy and infidelity: bringing consent back into definitions of consensual nonmonogamy with latent profile analysis. The Journal of Sex Research, 57(4). Onderzoek onder 1.658 mensen.

[43] Cijfers over vreemdgaan uit het dossier relaties; daar staat de volledige bron.