Bindingsangst bij mannen: hoe je het bij jezelf herkent en doorbreekt

Je bent gek op haar zolang je niet zeker weet of je haar kunt krijgen. En zodra ze voor je kiest, slaat de twijfel toe. Is ze het wel? Wil ik dit eigenlijk wel? Herken je dat, en is het niet de eerste keer, dan is het tijd om eerlijk naar jezelf te kijken.

In dit artikel

In dit artikel

Wat is bindingsangst?

Bindingsangst is een terugkerende botsing tussen twee dingen in jezelf. Je verlangt naar verbinding. En zodra die verbinding echt dichtbij komt, wil je weg. Je trekt je terug, je vindt een bezwaar, of je houdt het zo vaag dat er niks van je gevraagd wordt.

Geen relatie willen is iets anders. Dan wil je gewoon niet, en dat is prima. Bij bindingsangst wil je het eigenlijk wel, alleen trekt er iets aan je om het niet te hoeven voelen.

Het is geen officiële diagnose. Het lijkt wel op wat psychologen een vermijdende hechtingsstijl noemen: je hebt ergens geleerd dat nabijheid onveilig is of je vrijheid kost, en dus houd je mensen op een afstand die voor jou veilig voelt. In een groot Amerikaans onderzoek had ongeveer een kwart van de volwassenen zo’n vermijdende stijl [Mickelson e.a., 1997].

Hoe herken je bindingsangst bij jezelf?

Kijk eens eerlijk naar je laatste paar relaties of datingperiodes. Herken je dit?

• Je verlangt naar haar als zij afstand houdt, en je gaat twijfelen zodra zij voor jou kiest.
• Je valt vooral op vrouwen die niet helemaal beschikbaar zijn.
• Zodra het serieus wordt, vind je telkens een nieuw bezwaar.
• Je houdt het contact liever vaag dan dat je duidelijk kiest.
• Je houdt altijd een achterdeur open, en dat noem je vrijheid.
• Je maakt iets goeds kapot en wilt het terug zodra er weer afstand is.
• Je voelt je opgesloten zodra er verwachtingen ontstaan.
• Als het uitgaat, voel je vooral opluchting.
• Hetzelfde patroon komt bij verschillende vrouwen terug.

Eén van die dingen bewijst niks. Iedereen twijfelt weleens, en soms is een bezwaar gewoon terecht. Het gaat om een patroon dat steeds terugkomt, in je relaties en in je keuzes.

Waar komt bindingsangst bij jou vandaan?

Daar is niet één antwoord op, en je hoeft er ook geen stoornis van te maken. Meestal is het een mix van een paar dingen.

Eerdere afwijzing, verlies of verraad. Je bent een keer flink geraakt, en ergens heb je besloten dat dat je niet nog eens overkomt. Afstand houden is dan bescherming.

Bang om jezelf kwijt te raken. Je ziet een relatie als iets waarin jij verdwijnt: je tijd, je vrienden, je plannen. Dus houd je haar op een armlengte.

Nabijheid die vroeger onveilig of verstikkend voelde. Wie opgroeide met een ouder die te dichtbij kwam, of juist onvoorspelbaar was, leert vaak dat nabijheid niet te vertrouwen is. Dat neem je mee, ook als je dat zelf niet doorhebt.

Altijd zoeken naar iets beters. Er kan altijd nog een leukere, mooiere of slimmere vrouw voorbijkomen. Mensen die bij elke keuze het allerbeste willen, zijn gemiddeld minder gelukkig en hebben meer spijt van hun keuzes [Schwartz e.a., 2002]. Diezelfde reflex kan zich ook in de liefde vastzetten.

Angst voor afhankelijkheid en verantwoordelijkheid. Kiezen betekent dat je ook verkeerd kunt kiezen. En dat er iemand op je gaat rekenen.

Je zelfbeeld hangt aan de aandacht van vrouwen. Dit wordt het minst besproken en komt veel voor. Haal je je gevoel van eigenwaarde uit de aandacht van vrouwen, dan voelt elke relatie als een bedreiging. Kiezen voor één vrouw betekent dat die stroom van nieuwe bevestiging opdroogt.

De relatie is leuk zolang hij theoretisch blijft. Op papier wil je het wel. Zodra er echt iets van je gevraagd wordt, een weekend met haar familie, een sleutel van haar huis, een gesprek over samenwonen, deins je terug.

Een verklaring ontslaat je niet van je verantwoordelijkheid. Snappen waar het vandaan komt is stap één. Er iets mee doen blijft jouw werk. Bindingsangst en verlatingsangst gaan overigens vaker samen dan je denkt; lees ook verlatingsangst bij mannen.

Bindingsangst of ben je gewoon niet verliefd?

Stel jezelf deze vragen, en beantwoord ze eerlijk.

• Wil ik haar vooral als zij afstand neemt?
• Verdwijnt mijn twijfel zodra zij niet meer beschikbaar is?
• Herhaalt dit zich bij verschillende vrouwen?
• Kan ik concreet benoemen waarom zij niet bij mij past?
• Of zoek ik steeds een nieuw bezwaar zodra het serieus wordt?
• Wil ik echt geen relatie met haar, of wil ik niet voelen wat een relatie van mij vraagt?

Soms is het antwoord gewoon dat je haar niet wilt. Dat is geen bindingsangst, en daar hoef je geen psychologisch verhaal van te maken. Dan staat je maar één ding te doen: het haar zeggen.

Gezonde twijfel of structureel vluchtgedrag?

Een relatie aangaan is een van de grootste beslissingen van je leven. Daar mag twijfel bij horen. Twijfel je over een carrièreswitch, dan zegt ook niemand dat je werkangst hebt. Soms weet je gewoon nog te weinig: hoe ze omgaat met ruzie, met tegenslag, met trouw. Of wat jij eigenlijk zoekt. En je hoeft ook niet voor iedere vrouw of iedere relatie te kiezen.

Twijfel alleen zegt dus weinig. Van de Amerikaanse getrouwden dacht een kwart het afgelopen halfjaar weleens aan scheiden, en een jaar later dacht een derde van hen er niet meer aan [Hawkins e.a., 2017].

Het verschil zit in wat je met die twijfel doet. Een volwassen man onderzoekt zijn twijfel: hij stelt vragen, kijkt wat er gebeurt en neemt na een tijd een besluit. Bij vluchtgedrag is geen enkele hoeveelheid informatie ooit genoeg. De twijfel lost niet op, hij verhuist alleen naar een nieuw bezwaar.

“Maar ik wil gewoon mijn vrijheid houden.” Prima. Vrijheid is een goede waarde, en er zijn periodes waarin je daar bewust voor kiest. Een man die bewust voor vrijheid kiest, weet waarom en raakt niet in paniek bij het idee dat die periode ooit eindigt. Wie vrijheid gebruikt om niet te hoeven kiezen, beschermt zich ermee. Wij mannen zijn er goed in om dat laatste ook vrijheid te noemen. Vrijheid is bewust kunnen kiezen. Eindeloos alle deuren openhouden is wat anders.

Niet elk gedrag dat je niet bevalt, is een psychologisch gebrek

Dit geldt voor jezelf en voor je partner. Tegenwoordig wordt gedrag dat we vervelend of pijnlijk vinden, snel omgezet in een psychologisch gebrek. Een man die zich als een eikel gedraagt, is een narcist. Een ex-vrouw is borderline. Wie afstand houdt, is vermijdend gehecht. En wie geen relatie wil, heeft bindingsangst.

Soms is er werkelijk een terugkerend psychologisch patroon. Maar soms gedraagt iemand zich gewoon slecht. Soms past iemand niet bij je. Soms wil jij geen relatie met haar. En soms wil zij geen relatie met jou. Daar is geen diagnose voor nodig.

Een label maakt een pijnlijk antwoord makkelijker te verdragen. Dan hoef jij niet toe te geven dat je haar hebt afgewezen: je kón gewoon niet kiezen. En dan heeft zij jou ook niet afgewezen: zij heeft bindingsangst. Zo wordt psychologische taal een manier om een onaangename werkelijkheid niet te hoeven accepteren.

Wie niet voor je kiest, heeft daarom nog geen bindingsangst. Wie steeds opnieuw naar verbinding verlangt en vlucht zodra die echt dichtbij komt, heeft wel iets te onderzoeken.

Hoe doorbreek je bindingsangst bij jezelf?

“Geef het tijd” helpt je hier niet. Je moet onderzoeken, oefenen, uitspreken en uiteindelijk kiezen. Het goede nieuws: zo’n patroon zit niet vast. Vermijdende hechting neemt gemiddeld geleidelijk af in de loop van het leven [Chopik e.a., 2019]. Het is dus geen vonnis.

1. Kijk of het patroon terugkomt. Zet je laatste drie relaties naast elkaar. Wanneer begon het te schuren, en wat deed jij toen?

2. Noteer wanneer de twijfel begint. Na de eerste nacht samen! Als ze over een vakantie begint! Als je moeder vraagt wanneer je haar eens meeneemt! Schrijf het op. Vaak zit het patroon in het moment waarop het serieus wordt, en heeft het weinig met haar te maken.

3. Scheid concrete bezwaren van algemene onrust. “Ze liegt tegen me” is een bezwaar. “Ik weet het niet, het voelt gewoon niet goed” is meestal onrust. Een concreet bezwaar kun je benoemen en bespreken. Onrust moet je leren verdragen.

4. Blijf aanwezig als het ongemakkelijk wordt. Je hoeft dat gevoel niet weg te maken. Merk op dat je weg wilt, en blijf toch zitten. Nog een avond, nog een gesprek. Vaak zakt het ongemak juist als je niet wegloopt.

5. Spreek het uit voordat je afstand neemt. Vertel haar dat je merkt dat je je terugtrekt, en dat het niet aan iets ligt wat zij deed. Dat is lastig. Het is ook het verschil tussen een man die door zijn patroon wordt gestuurd en een man die zijn patroon kent.

6. Geef jezelf een redelijke termijn, en kies daarna. Een paar maanden onderzoeken, en dan een besluit: ja of nee. Eindeloos twijfelen is ook een keuze, alleen een oneerlijke, want zij betaalt mee.

7. Zoek hulp als het je alleen niet lukt. Herken je het patroon wel, maar krijg je het niet veranderd? Dan is hulp gewoon de volgende stap. Zie hieronder.

Wat als je partner afstand houdt?

Dan het andere geval: jij wilt wel, en zij houdt afstand. De verleiding is groot om te denken dat zij bindingsangst heeft. Alleen kun je dat van buitenaf niet vaststellen, en dat hoeft ook niet.

Heeft zij bindingsangst of wil zij deze relatie niet?

Uit afstand, twijfel of een afwijzing kun je niet afleiden dat zij bindingsangst heeft. Kijk naar wat ze doet.

• Zegt ze duidelijk dat ze geen relatie wil? Neem haar antwoord serieus.
• Zoekt ze toenadering en trekt ze zich telkens terug zodra het serieus wordt? Dan kan er een vermijdingspatroon spelen.
• Behandelt ze je slecht? Dan is jouw grens belangrijker dan haar mogelijke diagnose.
• Blijft ze eindeloos twijfelen zonder iets te onderzoeken of te beslissen? Dan hoef jij niet onbeperkt beschikbaar te blijven.

Waar stopt jouw verantwoordelijkheid?

Je kunt veel doen. Rust en veiligheid bieden, duidelijk zijn, een eerlijk gesprek voeren. Je kunt niet voor haar kiezen, haar repareren of haar overtuigen dat ze zich moet binden.

Waarom zij afstand houdt, is één vraag. Minstens zo belangrijk: hoeveel onzekerheid ben jij bereid te accepteren, en is deze relatie echt wederkerig?

Wanneer heb je hulp nodig?

Een psycholoog of relatietherapeut is een logische stap als:

• hetzelfde patroon meerdere relaties beschadigt;
• je steeds aantrekt en afstoot;
• nabijheid sterke angst of onrust bij je oproept;
• je snapt wat je doet, maar het niet kunt veranderen;
• oude ervaringen elke nieuwe relatie blijven sturen.

Je huisarts kan je doorverwijzen.

Wat je uiteindelijk te doen staat

Je hoeft niet voor iedere relatie te kiezen. Je hoeft ook niet bij iemand te blijven om te bewijzen dat je geen bindingsangst hebt. Wel moet je eerlijk worden over wat er gebeurt.

Wil je haar niet, zeg dan nee. Wil je haar wel en vlucht je telkens voor wat nabijheid van je vraagt, onderzoek dan dat patroon. En houdt zij jou steeds op afstand, maak van haar dan geen patiënt om je eigen hoop levend te houden.

Hoe het ook uitpakt: maak de keuze zelf, en laat hem niet over aan je angst. Ben je er klaar voor, lees dan wat een goede relatie nodig heeft.

Bronnen

• Chopik, W. J., Edelstein, R. S. & Grimm, K. J. (2019). Longitudinal changes in attachment orientation over a 59-year period. Journal of Personality and Social Psychology, 116(4), 598–611. https://doi.org/10.1037/pspp0000167. Samenvatting: BPS Research Digest
• Hawkins, A. J., Galovan, A. M., Harris, S. M., Allen, S. E., Allen, S. M., Roberts, K. M. & Schramm, D. G. (2017). What are they thinking? A national study of stability and change in divorce ideation. Family Process, 56(4), 852–868. https://doi.org/10.1111/famp.12299
• Mickelson, K. D., Kessler, R. C. & Shaver, P. R. (1997). Adult attachment in a nationally representative sample. Journal of Personality and Social Psychology, 73(5), 1092–1106. pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
• Schwartz, B., Ward, A., Monterosso, J., Lyubomirsky, S., White, K. & Lehman, D. R. (2002). Maximizing versus satisficing: Happiness is a matter of choice. Journal of Personality and Social Psychology, 83(5), 1178–1197. https://doi.org/10.1037/0022-3514.83.5.1178

Meer onderzoek naar relaties staat in het dossier relaties.