Verlatingsangst bij mannen: de drie vormen en wat je eraan doet

Je bent bang haar kwijt te raken. Je merkt het aan wat je doet. Je checkt haar telefoon, je slikt dingen in, je past je aan omdat een ruzie misschien het einde is. En ondertussen word je steeds kleiner in een relatie waarin je naast haar hoort te staan.

Het interessante is: bijna niemand denkt “ik heb verlatingsangst, dus ik doe maar even dit”. Je doet het gewoon. Pas achteraf krab je je achter je oren. Waarom deed ik dat nou?

Daar gaat dit stuk over. Wat verlatingsangst is, hoe je het bij jezelf herkent, waar het vandaan komt en hoe je ervan afkomt. Waarbij dit niet iets is wat je ‘ff fixt’. Maar weten in welke richting je het moet zoeken, is al een belangrijke stap. Met één onderscheid dat je bijna nergens leest: er zijn drie vormen van angst om verlaten te worden, en elke vorm vraagt een andere aanpak.

In dit artikel

In dit artikel

Wat is verlatingsangst bij een man?

Verlatingsangst is de aanhoudende angst dat iemand aan wie je gehecht bent, je gaat verlaten. Het staat niet als losse diagnose in het handboek van psychiaters. Psychologen spreken vaak van angstige hechting. Is de angst zo heftig dat je er dagelijks in vastloopt, dan hoort er een behandelaar naar te kijken. Om het te herkennen heb je geen diagnose nodig.

Bij ons mannen ziet het er zelden uit als huilen of smeken. Je ziet het aan wat we doen. We passen ons aan, slikken dingen in, gaan controleren en blijven hangen waar we beter kunnen gaan.

En dat doen we meestal zonder het door te hebben. Daar zit het verraderlijke. Verlatingsangst stuurt je gedrag voordat je doorhebt dat er iets stuurt. Je belandt in relaties die je niet goed doen. Je zit in een eindeloos aantrekken en afstoten. Je accepteert dingen waarvan je een paar maanden eerder nog zei: dat nooit. En achteraf snap je er zelf niks van.

Een kanttekening. Niet al het krakkemikkige gedrag in de liefde is verlatingsangst. Soms ben je gewoon verliefd en een beetje onhandig. Soms is een relatie gewoon slecht. Zie je hetzelfde patroon steeds terugkomen, bij verschillende vrouwen, dan is het tijd om beter te kijken.

Hoe herken je verlatingsangst bij mannen?

Omdat je het meestal pas achteraf ziet, helpt het om de signalen te kennen. Deze vijf komen steeds terug.

• Je zoekt voortdurend bevestiging. Ze appt minder, wil een avond voor zichzelf, reageert wat flauw. En in je hoofd begint het te draaien. Elke verandering lees je als bewijs dat ze afhaakt.
• Je gaat conflict uit de weg. Je bent bang dat ruzie het einde inluidt. Dus slik je dingen in en kies je elke keer voor rust op de korte termijn.
• Je wordt jaloers of controlerend. Weet je niet waar ze is, dan vult je hoofd het in. En je hoofd kiest altijd het slechtste scenario.
• Je durft niet te vertrekken. Ook niet als je voelt dat je jezelf wegcijfert. Alleen zijn lijkt erger dan blijven.
• De relatie wordt je hele leven. Vrienden, sport, werk en ambitie schuiven naar achteren. Jouw humeur hangt aan het hare.

Een snelle toets: kijk naar wat je zegt dat je wilt, en naar wat je daarna doet. Zeg je dat je ruimte nodig hebt en sta je toch elke avond bij haar op de stoep? Weet je dat ze niet bij je past en blijf je toch? Hoe groter het gat tussen die twee, hoe groter de kans dat er angst aan het stuur zit.

Slaat het bij jou vooral om in achterdocht, lees dan ook jaloers als man.

Is alle angst om verlaten te worden hetzelfde?

Nee. En dit onderscheid lees je bijna nergens. Er zijn drie vormen. Ze leveren hetzelfde gedrag op, de oorzaak verschilt. Daarom grijpen wij mannen zo vaak naar de verkeerde oplossing.

1. Psychologisch. De angst blijft, ook als alles goed gaat. Je hebt vrienden, je bent aantrekkelijk, je weet dat je een nieuwe relatie kunt vinden. En toch slaat je systeem alarm zodra er afstand komt. Dit zit in hoe je hecht, en het vraagt om innerlijke verwerking.

2. Relationeel. Zij is onbetrouwbaar, afstandelijk of onvoorspelbaar. Dan is er met jou weinig mis. Je zenuwstelsel reageert op wat er echt gebeurt. De vraag is dan of je angst klopt.

3. Schaarste. Je bent bang haar te verliezen, en nog banger dat er daarna niemand meer komt. Je sociale wereld is klein geworden, je vertrouwen laag, je ervaring met daten roestig. Dat is een eerlijke inschatting van waar je nu staat. En waar je staat, kun je veranderen.

Welke vorm van verlatingsangst speelt bij jou?

Vorm	Herkenning	Richting
Psychologisch	De angst blijft, ook als de relatie veilig is	Het patroon verwerken, vaak met hulp
Relationeel	Haar gedrag is echt onvoorspelbaar	De relatie eerlijk beoordelen
Schaarste	Je vreest vooral dat er na haar niemand meer komt	Je eigen leven en mogelijkheden opbouwen

Vaak speelt er meer dan één. Een man met een oud patroon kan ook nog eens een kleine vriendenkring hebben. Begin dan bij de vorm die je het hardst tegenhoudt.

Waar komt verlatingsangst vandaan?

De klassieke verklaring wijst naar je jeugd. Een ouder die er niet consequent was, vroege afwijzing, weinig veiligheid. Dat kan kloppen. Het is alleen niet het hele verhaal.

Het kan ook van later komen. Een vrouw die vreemdging. Een scheiding die je niet zag aankomen. Een relatie waarin je beetje bij beetje bent afgebroken. Of een periode van eenzaamheid die zo lang duurde dat je daar nooit meer heen wilt.

Dat laatste is voor ons mannen geen klein ding. In Duitsland voelde in het jaar van de scheiding meer dan 40 procent van de gescheiden mannen zich vaak eenzaam, ongeveer twee keer zoveel als de vrouwen. Dat trekt in de jaren daarna bij, maar het slaat hard in [Leopold, 2018]. Nederlands onderzoek laat zien dat wij mannen gemiddeld meer waarde hechten aan een partner dan vrouwen, terwijl we kleinere netwerken hebben om op terug te vallen. Gescheiden mannen zijn emotioneel eenzamer dan gescheiden vrouwen [Dykstra & Fokkema, 2007].

Bij de schaarstevorm is de oorsprong dus vaak heel concreet. Je bent gescheiden, je ziet je kinderen om het weekend, je vriendenkring is gekrompen en de datingwereld ziet er anders uit dan toen je hem verliet. Misschien werken dating apps je tegen, of vind je jezelf geen aantrekkelijke man. Wie dat heeft meegemaakt, is niet gek als hij het niet nog eens wil.

Meer cijfers over hoe relaties lopen en wat een scheiding met mannen doet, staan in het dossier relaties.

Waarom maakt afhankelijkheid je minder aantrekkelijk?

Waar de angst ook vandaan komt, het gedrag is vaak hetzelfde. En dat gedrag kost je aantrekkingskracht.

Een man die bang is haar kwijt te raken, stelt minder grenzen. Hij is minder eerlijk. Hij probeert haar stemming te sturen en raakt zijn eigen koers kwijt. En hij maakt haar verantwoordelijk voor zijn eigenwaarde.

Zo groeit de relatie scheef. Zij voelt dat jij haar harder nodig hebt dan zij jou. Dat kun je niet verbergen. Het zit in hoe je reageert als ze laat thuiskomt, hoe snel je appt als ze niets laat horen en hoe jouw humeur meebeweegt met het hare.

Kwetsbaarheid is iets anders. Laten zien wat je voelt, zonder je eraan vast te klampen, is juist aantrekkelijk. Afhankelijkheid zegt: zonder jou ben ik niets. En die boodschap ondermijnt alles wat je samen probeert op te bouwen.

Je denkt nu misschien: dus ik mag haar niet nodig hebben? Tuurlijk wel. Je mag haar missen, naar haar verlangen en op haar leunen als het tegenzit. Het gaat mis zodra zij ervoor moet zorgen dat jij rustig blijft. Dat zij de leegte in jou moet vullen.

Hoe verlatingsangst een relatie kapotmaakt

Het werkt als een cirkel. Je voelt afstand, dus zoek je bevestiging. Zij ervaart dat als druk, dus neemt ze meer afstand. Jij leest die afstand als bewijs dat ze weggaat, dus zoek je nog meer bevestiging. En zo draait het door.

Het wrange is: de angst voorspelt niet dat zij vertrekt. Het gedrag dat erbij hoort, vergroot die kans wel.

Hetzelfde zie je bij aantrekken en afstoten. Je klampt je vast, zij trekt zich terug, jij wordt kil om jezelf te beschermen, zij komt terug en het begint opnieuw. Van buiten lijkt het passie. Van binnen is het uitputting.

Dat is confronterend. Het is ook goed nieuws. Als jouw gedrag de cirkel aandrijft, kun jij hem ook stoppen. Daar hoef je niet op haar voor te wachten.

Wanneer houdt verlatingsangst je in een slechte relatie?

Sommige mannen blijven omdat het alternatief leegte is. De relatie is matig, soms slecht, soms gewoon ongezond. Maar alleen zijn, opnieuw beginnen, weer moeten daten: dat voelt erger.

De relatiepsychologie heeft daar een nuchtere verklaring voor. Of iemand zich aan een relatie bindt, hangt af van hoe tevreden hij is, hoeveel hij erin heeft gestoken en hoe goed hij zijn alternatieven inschat. Over 202 steekproeven met ruim 50.000 mensen geldt: hoe beter iemand zijn alternatieven inschat, hoe minder hij zich bindt [Tran e.a., 2019]. Zie je geen alternatieven, dan blijf je dus ook als je eigenlijk ontevreden bent. Dat voelt als trouw. Vaak is het angst.

Er zijn momenten waarop single zijn gewoon goed is.

• Je komt net uit een relatie. Neem dan echt de tijd om jezelf terug te vinden en weer op de rails te komen. Ga pas weer daten als je iets te geven hebt, vanuit overvloed. Een gat vullen is geen reden.
• Je zit bij iemand die structureel niet goed voor je is. Dan ga je eruit. Punt! Geen vijfde kans, geen “als ze nou maar”!
• Je wilt iets, en er wordt keer op keer overheen gewalst. Dan moet je daarvoor durven staan. Onderga het niet steeds gelaten terwijl een ander over je grenzen heen gaat. Laat je dat keer op keer gebeuren, dan gaat er echt iets grandioos mis.

Herken je dit, lees dan wanneer stoppen met een relatie. Ben je getrouwd of zijn er kinderen, lees dan scheiden of blijven. En als vooral het alleen zijn je bang maakt: lees hoe bewust single zijn eruitziet.

Hoe kom je van verlatingsangst af?

Stap één is voor alle drie de vormen hetzelfde: het patroon herkennen. Zolang je het niet ziet, doe je het gewoon weer.

Let op het moment waarop wat je zegt en wat je doet uit elkaar lopen. Je zegt: ik heb nu echt even tijd voor mezelf nodig. Of: deze vrouw past niet bij me. En toch zeg je ja, want je bent zo enorm verliefd. Oké. Wat gebeurt hier? Wie houdt wie hoe voor de gek?

Hoe eerder je dat ziet, hoe meer afstand je kunt nemen van de emotie die je dat gedrag in duwt. De eerste keren zie je het pas achteraf. Daarna midden in de situatie. En op een gegeven moment zie je het aankomen, en kun je kiezen.

Daarna hangt het af van de vorm.

Psychologisch. Begin met erkennen dat het een patroon is. Het is ouder en sterker dan wilskracht, en daar is niks zwaks aan. Een goede psycholoog of therapeut is hier de kortste weg.

Relationeel. Hier is de vraag of je angst klopt. Verdwijnt ze dagen, houdt ze afspraken niet na, warm en koud zonder uitleg? Dan kijk je eerlijk naar de relatie. Jezelf kalmeren lost dan niks op.

Schaarste. Hier valt het meeste te winnen, en het is het meest concreet. Stop met geruststelling als verdoving. Bouw een leven dat niet instort als de relatie eindigt: vrienden, werk dat je boeit, een lijf waar je wat mee kunt, dingen die van jou zijn en niet van jullie samen. En vergroot je vermogen om vrouwen te ontmoeten. Een lijstje reservevrouwen heb je daarvoor niet nodig. Het gaat erom dat je weet: als dit eindigt, snap ik hoe het speelveld eruitziet en kan ik weer aan de slag.

En bij alle drie: leer grenzen stellen terwijl je bang bent. Zeg wat je denkt, ook als het ongemakkelijk is. Elke keer dat je een grens zet en zij blijft, wordt de angst een stukje kleiner. Elke keer dat je hem inslikt, wordt hij groter.

Begin klein. Zeg één keer nee tegen iets waar je normaal ja op zegt uit angst voor haar reactie. De avond die je al met vrienden had gepland, laat je gewoon staan. En kijk wat er gebeurt.

Leer ook omgaan met afwijzing, zodat het je niet meer verlamt. Werk aan je zelfvertrouwen, zodat het niet aan één persoon hangt. En weet dat bindingsangst en verlatingsangst vaker samengaan dan je denkt.

Wat betekent verlatingsangst overwinnen?

Verlatingsangst overwinnen betekent dat je kunt liefhebben zonder jezelf af te laten hangen van de uitkomst. Dat je aanwezig bent, je hart openzet, je kwetsbaar opstelt, en tegelijk weet: als dit eindigt, draag ik mezelf. Ik heb een leven. Ik heb een fundament. Ik weet hoe ik opnieuw begin.

Sommige mannen schieten door en proberen onaantastbaar te worden. Het doet ze dan zogenaamd niks meer als zij weggaat. Dan bouw je een muur, en daar wordt niemand gelukkig van. Jij ook niet.

Je overwint verlatingsangst niet alleen door jezelf ervan te overtuigen dat zij niet vertrekt. Je overwint haar door een man te worden die weet dat hij zichzelf kan dragen wanneer zij wél vertrekt.

Dus pak deze week een pen. Schrijf op wat je de afgelopen maand zei dat je wilde, en wat je daarna deed. Waar lopen die twee uit elkaar?

Bronnen

• Dykstra, P. A. & Fokkema, T. (2007). Social and emotional loneliness among divorced and married men and women: Comparing the deficit and cognitive perspectives. Basic and Applied Social Psychology, 29(1), 1–12. https://doi.org/10.1080/01973530701330843
• Leopold, T. (2018). Gender differences in the consequences of divorce: A study of multiple outcomes. Demography, 55(3), 769–797. https://doi.org/10.1007/s13524-018-0667-6
• Tran, P., Judge, M. & Kashima, Y. (2019). Commitment in relationships: An updated meta-analysis of the Investment Model. Personal Relationships, 26(1), 158–180. https://doi.org/10.1111/pere.12268