Internationale Mannendag: de twaalf terreinen waar mannen achterstaan

Op 19 november is het Internationale Mannendag. De dag bestaat sinds 1999 en begon in Trinidad en Tobago, op initiatief van historicus Jerome Teelucksingh. Het thema van 2026 is “The Future is Everyone”. De Verenigde Naties erkennen de dag niet.

Een week ervoor, op 12 november 2026, publiceerde het International Council for Men and Boys (ICMB) zijn eerste Global State of Men and Boys Report. Het ICMB is een netwerk van ongeveer 1.200 organisaties en mensen in zo’n 100 landen. Het rapport zet op een rij op welke terreinen mannen en jongens achterstaan, op basis van cijfers uit meer dan 50 landen. Het komt uit op twaalf terreinen, en geen enkel terrein krijgt een voldoende.

In dit artikel

1. Onderwijs
2. Gezondheid
3. Jongens
4. Valse beschuldigingen en ouderverstoting
5. Slachtoffer van geweld
6. Vaderschap
7. Strafrecht
8. Partnergeweld
9. Dakloosheid
10. Werk
11. Adoptie en reproductieve rechten
12. Media

1. Onderwijs

De stelling: in meer dan honderd landen beginnen jongens minder vaak aan voortgezet en hoger onderwijs en maken ze het minder vaak af, en bijna overal kunnen ze vaker niet goed genoeg lezen. Het rapport baseert zich daarbij op de Wereldbank [Wereldbank, 2022].

In Nederland: in het PISA-onderzoek van 2025 leest 39 procent van de 15-jarigen onder het basisniveau, tegen een derde in 2022. Meisjes lezen beter dan jongens, zoals bij alle eerdere PISA-metingen. Jongens scoren beter in wiskunde [Universiteit Twente, 2026]. In het hoger onderwijs zitten al sinds 2000 meer vrouwen dan mannen [CBS, 2023]. Van de 25- tot 35-jarigen is ongeveer 60 procent van de vrouwen hoogopgeleid, tegen ongeveer de helft van de mannen [CBS, 2026].

Het onderwijsniveau van vrouwen is sneller gestegen dan dat van mannen, waardoor het aandeel hoogopgeleide vrouwen inmiddels boven dat van mannen ligt [CBS, 2020]. De achterstand begint al op de middelbare school. Bij het schooladvies verschillen jongens en meisjes nauwelijks, maar van de leerlingen die in 2010 aan de brugklas begonnen, was na drie jaar 14,8 procent van de jongens blijven zitten, tegen 9,3 procent van de meisjes. Jongens gingen ook vaker zonder diploma van school: 4,3 tegen 3,0 procent [CBS via NJi, 2019].

Conclusie: jongens en mannen raken in het onderwijs steeds verder achter. Hun eigen onderwijsniveau stijgt ook, alleen minder snel dan dat van vrouwen, en bij de jongste generaties is het verschil het grootst.

Kanttekening: wereldwijd is het beeld gemengd. In een deel van de lage-inkomenslanden staan meisjes in het onderwijs nog achter, en dat zegt het rapport er zelf bij.

2. Gezondheid

De stelling: mannen leven wereldwijd zo’n vijf jaar korter dan vrouwen en maken ruim twee keer zo vaak een einde aan hun leven. Volgens de WHO ligt het cijfer voor zelfdoding wereldwijd op 12,3 per 100.000 mannen tegen 5,6 per 100.000 vrouwen [WHO, 2025]. In een deel van de rijke landen is het verschil drie keer of groter.

In Nederland: mannen werden in 2025 gemiddeld 80,7 jaar, vrouwen 83,5 jaar. Het verschil is 2,8 jaar. In 1980 was dat nog 6,7 jaar [CBS, 2026]. Het verschil is dus flink gekrompen. Bij zelfdoding is het verschil gebleven: in 2025 maakten volgens de op 21 oktober bijgewerkte voorlopige CBS-cijfers 1.218 mannen en 556 vrouwen een einde aan hun leven, 13,5 tegen 6,1 per 100.000. Bij 80-plussers is het verschil het grootst, bij tieners het kleinst [CBS, 2026].

Kanttekening: bij jonge vrouwen van 20 tot 30 jaar stijgt het aantal zelfdodingen, meldt het CBS in hetzelfde bericht.

Denk je zelf aan zelfdoding? Praat erover met 113 Zelfmoordpreventie: bel 0800-0113 of chat via 113.nl.

3. Jongens

De stelling: van de 138 miljoen kinderen in kinderarbeid zijn er 78 miljoen jongens en 59 miljoen meisjes [ILO en UNICEF, 2024]. In oorlogen is ongeveer twee derde van de kinderen die slachtoffer worden een jongen: van de 22.495 getroffen kinderen in 2024 waren er 14.383 jongen en 7.320 meisje [VN, 2025].

In Nederland: dit terrein gaat over kinderarbeid en oorlog. Nederlandse cijfers hierover zijn er niet.

Kanttekening: de ILO telt huishoudelijk werk in het eigen huis niet mee als kinderarbeid, en dat doen meisjes vaker. Volgens de VN trof ruim 95 procent van het seksueel geweld tegen kinderen in oorlog meisjes, en was bijna 40 procent van de ontvoerde kinderen een meisje. Het rapport zegt zelf dat achterstand in de kindertijd niet eenduidig mannelijk is.

4. Valse beschuldigingen en ouderverstoting

De stelling: in vechtscheidingen worden vaders soms valselijk beschuldigd of verliezen ze het contact met hun kinderen. Hoe vaak dat gebeurt, is onbekend. Het rapport schrijft zelf dat de omvang en de definities omstreden zijn, dat het bewijs zwakker is dan op andere terreinen en dat de grote meerderheid van de beschuldigingen te goeder trouw wordt gedaan [ICMB, 2026].

In Nederland: een betrouwbaar landelijk cijfer over valse aangiften bestaat niet [Nationaal Rapporteur, 2015]. Wel is er onderzoek naar contactverlies na een scheiding. Van de volwassenen van 25 tot 46 jaar die als kind een scheiding meemaakten, ziet een op de vijf de vader niet meer, tegen 5 procent de moeder. Risicofactoren zijn een jonge leeftijd van het kind bij de scheiding, weinig contact direct erna, conflict tussen de ouders en psychische of verslavingsproblemen bij de vader [Tweede Kamer, 2019].

Kanttekening: ouderverstoting is als begrip omstreden. De WHO heeft het als zoekterm uit haar ziekteclassificatie ICD-11 gehaald en noemt het een juridische kwestie [WHO]. Contactverlies heeft allerlei oorzaken, en bewuste vervreemding is er daar één van.

5. Slachtoffer van geweld

De stelling: wereldwijd is zo’n 80 procent van alle moordslachtoffers man, terwijl het gesprek bijna alleen over mannen als dader gaat. Volgens de VN-organisatie UNODC was in 2021 81 procent van de slachtoffers van moord en doodslag man [UNODC, 2023].

In Nederland: in 2025 kwamen 103 mensen om door moord of doodslag, 65 mannen en 38 vrouwen. Dat is het laagste aantal vermoorde mannen in dertig jaar. Over 2021 tot en met 2025 was 66 procent van de slachtoffers man: 408 van de 617 [CBS, 2026]. Bij vermoorde mannen was de dader vaak een kennis (29,9 procent) of ging het om criminelen onderling (11,3 procent).

Kanttekening: bij vermoorde vrouwen was de dader in de helft van de gevallen de (ex-)partner, bij vermoorde mannen in 3,9 procent. Mannen zijn ook veel vaker dader. Het rapport zegt zelf dat dader- en slachtofferschap aparte vragen zijn.

6. Vaderschap

De stelling: vaders zorgen meer voor hun kinderen dan ooit, maar na een scheiding woont in Europa nog altijd ongeveer acht op de tien kinderen vooral bij één ouder. In 2021 woonde 12,5 procent van de kinderen van gescheiden ouders in gelijk co-ouderschap en 8,2 procent in ongelijk co-ouderschap [Hakovirta e.a., 2023]. Het rapport noemt gemiddeld 5 procent co-ouderschap, maar dat cijfer lijkt uit oudere enquêtes te komen.

In Nederland: van de ouders die in 2010 uit elkaar gingen, koos 27 procent direct voor co-ouderschap, en bij 80 procent van hen was dat twee jaar later nog zo [CBS, 2020]. Een op de vijf volwassenen die als kind een scheiding meemaakten, ziet zijn vader niet meer [Tweede Kamer, 2019]. Bij het verlof groeit de rol van vaders wel: in 2025 nam 92 procent van de mannelijke werknemers geboorteverlof en 46 procent de volle zes weken. Ouderschapsverlof namen 33 procent van de vaders en 35 procent van de moeders [CBS, 2026].

Kanttekening: co-ouderschap hangt sterk samen met een korte afstand tussen de twee huizen en weinig conflict, en de meeste regelingen komen in onderling overleg tot stand. Meer onderzoek staat in de wetenschap over vaderschap.

7. Strafrecht

De stelling: mannen worden vaker opgepakt, vaker vastgezet en krijgen voor vergelijkbare feiten langere straffen. Wereldwijd is 6,8 procent van de gedetineerden vrouw [World Female Imprisonment List]. Het verschil in straftoemeting is vooral in de Verenigde Staten aangetoond. Het rapport zegt er zelf bij dat de oververtegenwoordiging van mannen op zich geen discriminatie bewijst, omdat mannen ook vaker en zwaardere delicten plegen.

In Nederland: 94 procent van de mensen die in 2023 in detentie zaten, was man [CBS, 2024]. Over de straftoemeting is minder recent onderzoek. In een experiment met 742 studenten kregen vrouwelijke daders voor dezelfde zaak gemiddeld 12,2 maanden en mannelijke daders 14,2 maanden, vooral bij geweldsdelicten [Bijleveld en Elffers, 2010]. Ouder Nederlands onderzoek naar de jaren zeventig vond dat vrouwen bij vergelijkbare delicten een veel kleinere kans op een gevangenisstraf hadden (Timmerman en Breembroek, 1985).

Kanttekening: studenten zijn geen rechters, en hoe groot het verschil in de Nederlandse rechtspraak nu is, is niet goed bekend.

8. Partnergeweld

De stelling: ook mannen worden thuis mishandeld, ze praten er minder over en er is veel minder opvang voor ze. Volgens het rapport vormen mannen een substantiële minderheid van de slachtoffers en is er veel wederzijds geweld.

In Nederland: mannen krijgen ongeveer even vaak met fysiek geweld in huiselijke kring te maken als vrouwen: in het afgelopen jaar 3,4 procent van de mannen en 3,8 procent van de vrouwen. Bij ruim een derde van de slachtoffers is de partner de pleger, en dat is vrijwel even vaak een vrouw als een man. Vrouwen ondervinden vaker gevolgen (56 tegen 41 procent) en praten er vaker over (77 tegen 64 procent) [CBS en WODC, 2024]. Officiële cijfers over opvangplekken zijn niet uitgesplitst naar geslacht. Een telling van BNNVARA kwam in 2024 op 37 plekken waar mannen terechtkunnen, tegen meer dan 400 voor vrouwen [BNNVARA, 2024].

Ook in relaties tussen vrouwen: partnergeweld gaat niet alleen van mannen naar vrouwen. In het grote Amerikaanse onderzoek van het CDC meldden lesbische vrouwen vaker dat ze ooit door een partner waren geslagen, verkracht of gestalkt (43,8 procent) dan heteroseksuele vrouwen (35 procent). Bij heteroseksuele mannen was dat 29 procent, bij homoseksuele mannen 26 procent. Twee derde van de lesbische vrouwen die dit meemaakten, had alleen vrouwelijke plegers [CDC, 2013]. Het CDC zegt er wel bij dat deze cijfers niet laten zien in welk type relatie het meeste geweld voorkomt, omdat ze gaan over alle partners die iemand ooit had, ook van het andere geslacht. Nederlandse cijfers per type relatie zijn er niet.

Kanttekening: vrouwen worden veel vaker door hun (ex-)partner gedood: de helft van de vermoorde vrouwen tegen 3,9 procent van de vermoorde mannen [CBS, 2026].

9. Dakloosheid

De stelling: driekwart van de daklozen is man, vaak na een scheiding, verslaving of psychische klachten, en toch heet het zelden een mannenprobleem. Het rapport komt op ongeveer 76 procent in de landen die het onderzocht. In 33 landen met cijfers naar geslacht zijn vrouwen overal in de minderheid, op twee na.

In Nederland: begin 2024 waren er naar schatting 33.000 dakloze mensen van 18 tot 65 jaar, en 83 procent van hen was man. Dat zijn er meer dan begin 2022, toen het er bijna 27.000 waren. Bijna de helft is buiten Nederland geboren [CBS, 2025]. Hoe vaak bij mannen een scheiding aan dakloosheid voorafgaat, is in Nederland niet hard gemeten.

Kanttekening: het CBS telt alleen mensen van 18 tot 65 jaar die in de registers kunnen voorkomen. Tellingen met een bredere definitie komen op ongeveer een op de drie vrouwen, omdat vrouwen vaker verborgen dakloos zijn en bij vrienden of familie slapen [Kansfonds].

10. Werk

De stelling: mannen komen zo’n vijftien keer zo vaak om bij een ongeluk op het werk als vrouwen, omdat zij de bouw, de landbouw, de industrie en het transport draaien. Volgens het rapport is in het Verenigd Koninkrijk 95 procent en in de Verenigde Staten ongeveer 92 procent van de dodelijke slachtoffers man.

In Nederland: tussen 2020 en 2024 vielen er 297 doden bij arbeidsongevallen, 278 mannen en 19 vrouwen. Dat is 94 procent. Per 100.000 banen is het risico voor mannen ongeveer veertien keer zo hoog. Ook bij alle meldingsplichtige ongevallen samen is 85 procent van de slachtoffers man, in elke sector [Nederlandse Arbeidsinspectie, 2025]. Volgens de Arbeidsinspectie vallen de meeste dodelijke ongevallen in de bouw, de landbouw, het transport en de industrie.

Kanttekening: ongevallen zijn maar een klein deel van de werkgerelateerde sterfte. Rekent de ILO beroepsziekten mee, dan is het verschil tussen mannen en vrouwen veel kleiner [ILO].

11. Adoptie en reproductieve rechten

De stelling: wordt een kind ter adoptie afgestaan, dan hoeft een ongetrouwde vader in veel landen niet eens op de hoogte te worden gebracht, laat staan dat hij mag meebeslissen. Het rapport vraagt dat hij het in ieder geval te horen krijgt en dat zijn instemming nodig is. Het zegt er zelf bij dat het bewijs op dit terrein beperkt is.

In Nederland: alleen een juridische ouder kan een adoptie tegenspreken, en de rechter kan daaraan voorbijgaan als ouder en kind niet of nauwelijks in gezinsverband hebben samengeleefd (artikel 1:228 Burgerlijk Wetboek). Een verwekker die het kind niet heeft erkend, is juridisch geen ouder. In mei 2026 sprak de rechtbank Oost-Brabant een adoptie uit ondanks het verzet van de vader; de moeder had het kind buiten zijn medeweten afgestaan [Rb. Oost-Brabant, 2026]. In 2021 stonden 14 vrouwen hun kind af. In 4 gevallen wist de vader ervan, in 6 gevallen was niet bekend wie hij was, en bij geen enkel besluit was hij betrokken [Fiom, 2022].

Kanttekening: het gaat in Nederland om ongeveer 15 tot 20 afstanden per jaar, en de redenen om een vader niet in te lichten zijn soms ernstig, zoals dreigend geweld.

12. Media

De stelling: in een Australisch onderzoek naar ruim 2.000 mediaberichten over mannen was 69 procent negatief, 12 procent positief en 19 procent neutraal [Macnamara, 2006].

In Nederland: Nederlands onderzoek naar de toon waarop media over mannen berichten, is er niet. Onderzoek naar Nederlandse tv-reclame laat juist zien dat mannen daar vaker in beeld zijn dan vrouwen [Kantar].

Kanttekening: het Australische onderzoek is één studie met gegevens van meer dan twintig jaar oud. Het ging over berichten waarin mannen het onderwerp waren, en het oordeel negatief of positief is door de onderzoeker zelf gecodeerd. Het punt gaat dus over de toon waarop over mannen als groep wordt geschreven, niet over hoe vaak ze in beeld zijn.

Conclusie: er staat nog veel te doen

Op een aantal terreinen doet Nederland het beter dan het wereldgemiddelde. Het verschil in levensverwachting is hier in veertig jaar meer dan gehalveerd. Op andere terreinen is het beeld hetzelfde: mannen maken ruim twee keer zo vaak een einde aan hun leven, ze vormen 83 procent van de daklozen en 94 procent van de doden bij arbeidsongevallen, en in het onderwijs raken jongens steeds verder achter. Dat gaat over mannen, en daarmee ook over hun partners, kinderen, ouders en vrienden.

In het huidige klimaat is het lastig om ergens vóór te zijn zonder dat anderen het laten lijken alsof je ergens tégen bent. De vraag is niet of vrouwenrechten belangrijker zijn dan mannenrechten, of andersom. Het gaat erom dat we stap voor stap met elkaar tot een betere wereld komen, en daarin liggen ook voor mannen veel en grote uitdagingen.

Meer onderzoek over mannen

• De wetenschap over mannenvriendschap en eenzaamheid
• De wetenschap over mannelijkheid
• De wetenschap over vaderschap

Het volledige rapport lees je op menandboys.net.

Bronnen

Alle bronnen geraadpleegd op 12 november 2026.

Rapport en achtergrond

• International Council for Men and Boys (2026). Global State of Men and Boys Report 2026. menandboys.net

1. Onderwijs

• Wereldbank (2022). Educational Underachievement Among Boys and Men. worldbank.org
• Universiteit Twente (2026). De nieuwe PISA-cijfers. utwente.nl
• CBS (2023). Al 23 jaar op rij meer vrouwen dan mannen in hoger onderwijs. cbs.nl
• CBS (2026). Digitalisering en kenniseconomie 2025, hoofdstuk 5. cbs.nl

1. Onderwijs (aanvulling)

• CBS (2020). Opleiding en werk: twee generaties vrouwen vergeleken. Statistische Trends. cbs.nl
• Nederlands Jeugdinstituut (2019). Jongens lopen achterstand op in voortgezet onderwijs (cijfers CBS). nji.nl

2. Gezondheid

• WHO (2025). Suicide worldwide in 2021. who.int
• CBS (2026). 173 duizend mensen overleden in 2025. cbs.nl
• CBS (2026). 1.758 zelfdodingen in 2025. cbs.nl

3. Jongens

• ILO en UNICEF. 2024 Global Estimates of Child Labour in figures. ilo.org
• Verenigde Naties (2025). Summary of the Annual Report on Children and Armed Conflict. un.org

4. Valse beschuldigingen en ouderverstoting

• Nationaal Rapporteur (2015). Reactie op artikel over beschuldigingen in zedenzaken. nationaalrapporteur.nl
• Tweede Kamer (2019). Antwoord op Kamervragen over contactverlies na scheiding, Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 1179. officielebekendmakingen.nl
• WHO. Frequently asked questions: parental alienation. who.int

5. Slachtoffer van geweld

• UNODC (2023). Global Study on Homicide 2023, persbericht. unodc.org
• CBS (2026). Opnieuw minder moorden, laagste aantal mannen vermoord in 30 jaar. cbs.nl

6. Vaderschap

• Hakovirta, M. e.a. (2023). Joint physical custody of children in Europe, samenvatting N-IUSSP. niussp.org
• CBS (2020). Meerderheid gescheiden ouders blijft bij elkaar in de buurt. cbs.nl
• Tweede Kamer (2019). Aanhangsel Handelingen II 2018/19, nr. 1179. officielebekendmakingen.nl
• CBS (2026). Vaders zijn meer gebruik gaan maken van geboorte- en ouderschapsverlof. cbs.nl

7. Strafrecht

• ICPR. World Female Imprisonment List, 6e editie. prisonstudies.org
• CBS (2024). In 2023 zaten 6 van de 10 gedetineerden al eerder in detentie. cbs.nl
• Bijleveld, C. en Elffers, H. (2010). Tijdschrift voor Criminologie, 52(4). research.vu.nl

8. Partnergeweld

• CBS en WODC (2024). Prevalentiemonitor Huiselijk Geweld en Seksueel Grensoverschrijdend Gedrag 2024, hoofdstuk 3. cbs.nl
• BNNVARA (2024). Opvang voor mishandelde mannen. bnnvara.nl

8. Partnergeweld (aanvulling)

• CDC (2013). CDC releases data on interpersonal and sexual violence by sexual orientation. Persbericht bij Walters, Chen & Breiding, The National Intimate Partner and Sexual Violence Survey: 2010 Findings on Victimization by Sexual Orientation. cdc.gov, rapport: stacks.cdc.gov

9. Dakloosheid

• CBS (2025). 33 duizend mensen dakloos begin 2024. cbs.nl
• Kansfonds. Telling dak- en thuisloosheid (ETHOS). kansfonds.nl

10. Werk

• Nederlandse Arbeidsinspectie (2025). Monitor Arbeidsongevallen 2024. pdf
• ILO. The right to occupational safety and health: still unrealized. ilostat.ilo.org

11. Adoptie en reproductieve rechten

• Burgerlijk Wetboek, boek 1, artikel 228.
• Rechtbank Oost-Brabant, 12 mei 2026, ECLI:NL:RBOBR:2026:5506. omgevingsweb.nl
• Fiom (2022). LATAR 2021. fiom.nl

12. Media

• University of Western Sydney (2006). Men become the main target in the new gender wars (over Macnamara, Media and Male Identity). phys.org
• Kantar. Stereotypering in Nederlandse tv-reclames. kantar.com