De wetenschap over vaderschap

Wat de wetenschap ons leert over wat een vader betekent

Kort antwoord: een vader is geen tweede moeder. Hij stoeit, daagt uit en laat risico nemen, maar trekt de grens, en hij geeft vooral door wat hij voorleeft. Waar hij wegvalt, zie je meer gedragsproblemen, schooluitval en criminaliteit, ook als je rekening houdt met geld en achtergrond. Zonen worden daarbij harder geraakt dan dochters. Buurten met veel vaders in huis bieden jongens meer kansen, ook als hun eigen vader er niet is. Tel je betaald en onbetaald werk op, dan werken vaders evenveel als moeders, en zij doen het gevaarlijke werk. Voor het overleven van een baby is de moeder onvervangbaar; in een rijk land raakt het verlies van vader of moeder een kind ongeveer even hard, maar de vader geeft andere dingen mee en zijn verlies raakt vooral zonen.

Een vader is geen tweede moeder. Hij voegt iets anders toe: uitdaging, grenzen en een voorbeeld van hoe een man zich gedraagt. Dat doet hij vooral door het voor te leven, veel minder door erover te praten. Valt hij weg, dan zie je dat terug in schoolresultaten, gedrag en de gevangenis, en betalen vooral zijn zonen de prijs. En zijn aanwezigheid reikt verder dan zijn eigen gezin.

Waarom dit lastig te meten is

Gezinnen zonder vader verschillen ook in geld, opleiding en ruzie. Wie kinderen zonder vader vergelijkt met kinderen met een vader, meet dus meer dan alleen de vader. Het betere onderzoek vergelijkt broers en zussen die een verschillend aantal jaren met hun vader woonden, of kinderen van wie de vader overleed met kinderen van wie de vader na een scheiding vertrok. Een overzicht van 47 van zulke studies concludeert dat de effecten kleiner zijn dan in eenvoudige vergelijkingen, maar niet verdwijnen. Het bewijs is het sterkst voor gedragsproblemen, het afmaken van school en psychische problemen op volwassen leeftijd, en het zwakst voor inkomen later^[1].

Hoe vaderschap veranderd is

Dat vaders voor hun kinderen zorgen, is in de natuur uitzonderlijk. Bij maar ongeveer een op de tien geslachten van zoogdieren zorgt de vader mee^[2]. Bij mensen verandert de vorm per tijd. In 1965 besteedden getrouwde Amerikaanse vaders 17 minuten per dag aan de zorg voor hun kinderen, in 1998 51 minuten. Moeders deden eerst vijf keer zoveel als vaders, daarna twee keer zoveel^[3].

Wat niet wordt gemeten

Het debat over vaders gaat vaak over wie er stofzuigt. Tel je betaald en onbetaald werk bij elkaar op, dan werken Nederlandse vaders met kinderen thuis 58,8 uur per week en moeders 55,7. Het SCP schrijft zelf dat moeders het niet drukker hebben dan vaders, integendeel^[4]. In Amerikaanse gezinnen waar beide ouders werken, is het 58 tegen 59 uur^[5]. Vaders met minderjarige kinderen werken gemiddeld 41 uur betaald, moeders 28, en ze verdienen bijna twee derde van het arbeidsinkomen van het gezin. Drie op de vijf mannen wil het gezin zelf kunnen onderhouden^[6]. Ze reizen verder naar hun werk^[7], besteden twee keer zoveel tijd aan reparaties, tuin en auto^[8], en doen het gevaarlijke werk: van de dodelijke arbeidsongevallen in Nederland tussen 2021 en 2025 trof 94 procent een man^[9].

Bescherming is het moeilijkst te meten. Bij primaten ontstond de vaste band tussen man en vrouw samen met de bescherming van de jongen tegen vreemde mannetjes^[10]. Wie in de Verenigde Staten een onderscheiding krijgt voor het redden van een leven met gevaar voor het eigen leven, is in de overgrote meerderheid een man^[11]. Wat een vader aan veiligheid biedt, zie je vooral als hij er niet meer is.

Wat vaders anders doen

Vaders spelen anders. Ze stoeien, verrassen en dagen uit, en laten kinderen iets riskeren terwijl ze de veiligheid bewaken. Onderzoekers noemen dat de activatierelatie^[12]. Vaders stimuleren hun peuters meer tot risico dan moeders, en zonen meer dan dochters^[13]. Over 16 studies hangt stoeien met de vader samen met minder agressie en meer zelfbeheersing^[14]. Maar alleen als de vader de regels bepaalt. Als hij in het spel minder dominant was, werden kinderen die vaker stoeiden juist agressiever^[15]. Stoeien leert een kind zijn kracht te doseren, omdat er iemand is die de grens trekt.

Ook in taal voegt de vader iets toe. Hoe gevarieerd een vader tegen zijn peuter praat, voorspelt de taal van het kind los van wat de moeder doet^{[16, 17]}. Van 24 langlopende studies naar betrokken vaders vonden er 22 positieve effecten, zoals minder gedragsproblemen bij jongens en minder criminaliteit in arme gezinnen^[18].

Voorleven

Kinderen doen na wat je doet, niet wat je zegt. In een klassiek experiment gaven kinderen meer aan het goede doel als ze iemand dat zagen doen, en maakte een preek over vrijgevigheid geen verschil^[19]. Kinderen van een rokende vader gaan vaker zelf roken^[20], al helpen ouders die hun kind waarschuwen wel, ook als ze zelf roken^[21]. In Noorwegen was het uitkeringsgebruik van ouders overdraagbaar: kregen ouders door toeval van de rechter een arbeidsongeschiktheidsuitkering, dan zaten hun volwassen kinderen tien jaar later 12 procentpunt vaker ook in de uitkering^[22]. Vaders die thuis een gelijkere verdeling van het huishouden voorleefden of uitdroegen, kregen dochters met meer ambitie buiten het huis^[23].

Het sterkste bewijs komt uit Noorse registers. Hoe langer een kind met zijn vader opgroeide voordat die overleed, hoe meer zijn opleiding op die van zijn vader ging lijken, sterker bij zonen dan bij dochters. Het liep niet via geld, maar via de dagelijkse omgang^[24].

Wat een afwezige vader doet

Amerikaanse jongens die alleen met hun moeder opgroeiden, hadden twee keer zoveel kans om in de gevangenis te belanden, ook na correctie voor inkomen en achtergrond. Jongens die alleen bij hun vader woonden, hadden geen verhoogde kans. Het hoogste risico hadden jongens in een stiefgezin^[25]. Van de jongeren in Amerikaanse jeugdinrichtingen was in 1987 70 procent niet bij beide ouders opgegroeid, tegen een kwart van alle kinderen^[26]. Het veelgedeelde cijfer dat 85 procent van de jonge gevangenen uit een gezin zonder vader komt, is niet te herleiden.

In Nederland is het beeld hetzelfde. Bij 1,3 miljoen kinderen was het risico op criminaliteit het hoogst als ze bij één ouder werden geboren, daarna na een scheiding en daarna na het overlijden van een ouder, en hoger bij alleen de moeder dan bij alleen de vader^[27]. Binnen gezinnen, als je broers en zussen vergelijkt, is het verband kleiner maar blijft het bestaan^[28]. Van kinderen met hoogopgeleide ouders gaat de helft naar het vwo, maar na een scheiding of overlijden 37 procent. Het overlijden van een ouder weegt daarbij nog zwaarder dan een scheiding^[29].

Zonen worden harder geraakt

Het opvallendste is het verschil tussen jongens en meisjes. In gezinnen met beide ouders zijn jongens in groep 7 wat lastiger dan meisjes. Bij een alleenstaande moeder is dat verschil twee keer zo groot. Rond hun veertiende worden jongens in gewone gezinnen 10 procentpunt vaker geschorst dan meisjes, bij een alleenstaande moeder 25 procentpunt^[30]. Bij ruim anderhalf miljoen Florida-kinderen, waarbij broers en zussen uit hetzelfde gezin werden vergeleken, liep de achterstand van jongens het verst op waar het gezin het zwakst was^[31]. Amerikaanse jongens uit arme gezinnen van ongetrouwde ouders werken op hun dertigste minder dan hun zussen, terwijl het bij getrouwde ouders omgekeerd is^[32]. In Oostenrijk hadden zonen van gescheiden ouders een lagere opleiding, een slechtere baan en een hogere kans om jong te sterven^[33].

Een vader die wegvalt, raakt zijn zonen het hardst, in gedrag, op school en later in werk.

Dochters

Bij dochters zie je het vooral in seks en voortplanting. In de Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland hing het ontbreken van een vader sterker samen met vroege seks en tienerzwangerschap dan met welke andere uitkomst ook^[34]. Het gaat daarbij vooral om de kwaliteit van de vader. In gezinnen met een ernstig ontspoorde vader die daarna vertrok, kregen jongere zussen gemiddeld elf maanden eerder hun eerste menstruatie dan hun oudere zussen^[35]. Dochters die langer een goede vader hadden, werden beter in de gaten gehouden en gingen minder om met promiscue leeftijdgenoten^[36].

Als de moeder wegvalt

Waar het om overleven gaat, is de moeder onvervangbaar. In alle 28 historische en traditionele samenlevingen waar het is onderzocht, stierven meer kinderen als hun moeder overleed, vooral in de eerste twee levensjaren. Het overlijden van de vader maakte voor de overleving in de meeste samenlevingen geen verschil. De onderzoekers vermoeden dat vaders vooral later belangrijk worden, voor vaardigheden en voor de kansen van hun kinderen op een partner^[37]. In Bangladesh haalde 24 procent van de kinderen van wie de moeder stierf hun tiende verjaardag, tegen 89 procent van de andere kinderen. Als de vader stierf, maakte dat nauwelijks uit^[38].

In een rijk land valt dat verschil grotendeels weg. In Scandinavië verhoogt het verlies van de vader het sterfterisico van een kind even veel als het verlies van de moeder^[39]. Wat ze meegeven, verschilt wel. Moeders wegen iets zwaarder voor cognitieve vaardigheden, vaders voor eigenschappen als doorzettingsvermogen en emotionele stabiliteit, en het verlies van de vader raakt vooral zonen^[40]. De schoolcijfers van Zweedse kinderen dalen na de dood van de vader meer dan na de dood van de moeder^[41]. De opleiding leed het meest onder het verlies van de moeder tussen twee en tien jaar, en onder het verlies van de vader tussen zes en vijftien^[42]. Dat past bij het beeld dat de moeder het zwaarst weegt in de eerste jaren en de vader belangrijker wordt naarmate het kind de wereld in gaat, al is dat voor rijke landen nog niet hard bewezen. Voor beide ouders geldt wel: hoe jonger het kind bij het verlies, hoe groter de schade^{[41, 43]}.

Alleenstaande vader of moeder, en stiefvaders

Kinderen van alleenstaande vaders en alleenstaande moeders doen het op school ongeveer even goed, en allebei slechter dan kinderen met beide ouders^{[44, 45]}. Alleenstaande vaders hebben wel ongeveer twee keer zoveel inkomen^[25]. In Nederland woont 25 procent van de vijftienjarigen alleen bij de moeder en 4 procent alleen bij de vader, en van de kinderen van gescheiden ouders staat 82 procent ingeschreven bij de moeder^[46].

Een stiefvader is voor jonge kinderen geen gelijkwaardige vervanging. In Canada werden peuters met een stiefouder veertig keer vaker als geval van kindermishandeling geregistreerd^[47]. Bij het doden van kinderen komt nieuwer Brits onderzoek uit op zestien keer zo vaak, zes keer na correctie voor de leeftijd van de man, en boven de vier jaar op geen verschil^[48]. In Zweden is het risico ongeveer twee keer zo hoog^[49]. Het absolute risico blijft heel klein.

De buurt

De vader werkt ook buiten zijn eigen huis. In Amerikaanse regio’s is het aandeel eenoudergezinnen de sterkste voorspeller van of arme kinderen later hogerop komen, sterker dan inkomen, school of segregatie. Dat geldt ook voor kinderen van wie de eigen ouders getrouwd zijn^[50]. Zwarte jongens doen het later beter in buurten waar meer zwarte vaders thuis wonen, ongeacht of hun eigen vader er is. Voor meisjes geldt dat niet, en het gaat om vaders, niet om mannen in het algemeen^[51]. Jongens kijken naar de mannen om zich heen.

Wat vaderschap met een man doet

Mannen die vader worden, leggen hun criminele gedrag grotendeels af, en dat begint al voor de geboorte. In Noorwegen werd in het geboortejaar 2 tot 3 procent van de vaders die bij de moeder woonden verdacht van een misdrijf, tegen 13 procent van de vaders die niet bij de moeder woonden^[52]. Bij Nederlandse risicojongeren verminderde vaderschap criminaliteit meer dan een huwelijk^[53]. Vaders leven langer: op hun zestigste hadden Zweedse vaders nog 20,2 jaar te gaan, kinderloze mannen 18,4^[54]. Een deel daarvan is selectie, want wie stabiel is, wordt eerder vader. Vaderschap kent ook een keerzijde: ongeveer een op de tien vaders krijgt rond de geboorte een depressie^{[55, 56]}.

Een vader voegt iets toe wat een moeder niet vervangt: uitdaging binnen grenzen, en een voorbeeld dat hij voorleeft. Waar hij wegvalt, betalen vooral zijn zonen, en waar veel vaders wegvallen, betaalt de hele buurt.

Referenties

De nummers in de tekst verwijzen naar deze lijst, in volgorde van verschijnen. Bij elke bron staat in één zin wat ze aantoont. Een publicatiejaar is niet het jaar waarin de gegevens zijn verzameld.

Waarom dit lastig te meten is

1. McLanahan, S., Tach, L., & Schneider, D. (2013). The causal effects of father absence. Annual Review of Sociology, 39, 399–427. https://doi.org/10.1146/annurev-soc-071312-145704
   In 47 studies met sterkere opzet blijven de negatieve effecten van een afwezige vader bestaan, kleiner dan in eenvoudige vergelijkingen, het duidelijkst voor gedragsproblemen, schooluitval en psychische problemen op volwassen leeftijd.

Hoe vaderschap veranderd is

2. Stockley, P., & Hobson, L. (2016). Paternal care and litter size coevolution in mammals. Proceedings of the Royal Society B, 283, 20160140. https://doi.org/10.1098/rspb.2016.0140
   Vaderlijke zorg komt voor bij ongeveer 10 procent van de geslachten van zoogdieren.
3. Sayer, L. C., Bianchi, S. M., & Robinson, J. P. (2004). Are parents investing less in children? Trends in mothers' and fathers' time with children. American Journal of Sociology, 110(1), 1–43. https://doi.org/10.1086/386270
   Getrouwde Amerikaanse vaders besteedden in 1965 17 minuten per dag aan de zorg voor hun kinderen en in 1998 51 minuten; moeders deden eerst 4,9 keer zoveel, daarna 1,9 keer.

Wat niet wordt gemeten

4. Sociaal en Cultureel Planbureau. (2018). Een week in kaart 2: een week in vogelvlucht. Den Haag: SCP. https://digitaal.scp.nl/eenweekinkaart2/een-week-in-vogelvlucht/
   Vaders met een partner en een kind thuis werkten in 2016 38,0 uur betaald en 20,8 uur in huishouden en zorg, moeders 19,5 en 36,2 uur: samen 58,8 tegen 55,7 uur per week.
5. Parker, K., & Wang, W. (2013). Modern parenthood: Roles of moms and dads converge as they balance work and family. Washington, DC: Pew Research Center. https://www.pewresearch.org/social-trends/2013/03/14/modern-parenthood-roles-of-moms-and-dads-converge-as-they-balance-work-and-family/
   In Amerikaanse gezinnen waar beide ouders werken, werken vaders betaald en onbetaald samen 58 uur per week en moeders 59.
6. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2023). Inkomen van tweeverdieners: hoeveel beide partners (willen) bijdragen. Statistische Trends. https://www.cbs.nl/nl-nl/longread/statistische-trends/2023/inkomen-van-tweeverdieners-hoeveel-beide-partners–willen—bijdragen
   Bij tweeverdieners met minderjarige kinderen verdient de man 63,8 procent van het arbeidsinkomen; vaders werken 41 uur per week, moeders 28, en drie op de vijf mannen wil het gezin zelf kunnen onderhouden.
7. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2024). Woon-werkafstand van werknemers [StatLine-tabel 85483NED]. Den Haag: CBS.
   Mannelijke werknemers wonen gemiddeld 22,4 km van hun werk, vrouwen 16,7 km.
8. U.S. Bureau of Labor Statistics. (2026). American Time Use Survey 2025, tabel A-1. https://www.bls.gov/tus/tables/a1-2025.pdf
   Amerikaanse mannen besteden ongeveer 3,5 uur per week aan tuin, onderhoud, reparaties en de auto, vrouwen ongeveer 1,7 uur.
9. Nederlandse Arbeidsinspectie. (2026). Monitor arbeidsongevallen 2025. Den Haag. https://www.nlarbeidsinspectie.nl/documenten/2026/09/09/monitor-arbeidsongevallen-2025
   Van de 269 doden bij arbeidsongevallen tussen 2021 en 2025 waren er 254 man, 94 procent.
10. van Schaik, C. P., & Kappeler, P. M. (1997). Infanticide risk and the evolution of male–female association in primates. Proceedings of the Royal Society B, 264(1388), 1687–1694. https://doi.org/10.1098/rspb.1997.0234
    Bij primaten ontstond een vaste band tussen man en vrouw samen met bescherming van de jongen tegen kindermoord door vreemde mannetjes.
11. Becker, S. W., & Eagly, A. H. (2004). The heroism of women and men. American Psychologist, 59(3), 163–178. https://doi.org/10.1037/0003-066X.59.3.163
    Onderscheidingen voor het redden van levens met gevaar voor eigen leven gaan onevenredig vaak naar mannen; bij minder fysiek riskante vormen van hulp, zoals nierdonatie, zijn vrouwen even vaak of vaker vertegenwoordigd.

Wat vaders anders doen

12. Paquette, D. (2004). Theorizing the father-child relationship: Mechanisms and developmental outcomes. Human Development, 47(4), 193–219. https://doi.org/10.1159/000078723
    Vaders prikkelen, verrassen en brengen kinderen even uit balans, en moedigen risico aan terwijl ze de veiligheid bewaken.
13. Paquette, D., & Dumont, C. (2013). The father-child activation relationship, sex differences, and attachment disorganization in toddlerhood. Child Development Research, 2013, 102860. https://doi.org/10.1155/2013/102860
    Bij 58 vaders en peuters voorspelde het stimuleren van risico door de vader de activatierelatie, en vaders activeerden zonen meer dan dochters.
14. StGeorge, J., & Freeman, E. (2017). Measurement of father-child rough-and-tumble play and its relations to child behavior. Infant Mental Health Journal, 38(6), 709–725. https://doi.org/10.1002/imhj.21676
    Over 16 studies hangt stoeien met de vader zwak tot matig samen met minder agressie en meer sociale vaardigheid en zelfbeheersing.
15. Flanders, J. L., Leo, V., Paquette, D., Pihl, R. O., & Séguin, J. R. (2009). Rough-and-tumble play and the regulation of aggression: An observational study of father-child play dyads. Aggressive Behavior, 35(4), 285–295. https://doi.org/10.1002/ab.20309
    Bij 85 kinderen ging vaker stoeien alleen samen met meer agressie als de vader in het spel minder dominant was.
16. Pancsofar, N., & Vernon-Feagans, L. (2006). Mother and father language input to young children: Contributions to later language development. Journal of Applied Developmental Psychology, 27(6), 571–587. https://doi.org/10.1016/j.appdev.2006.08.003
    De woordenschat van vaders tegen hun kind van twee voorspelde de taal van het kind op driejarige leeftijd, los van de moeder.
17. Pancsofar, N., Vernon-Feagans, L., & The Family Life Project Investigators. (2010). Fathers' early contributions to children's language development in families from low-income rural communities. Early Childhood Research Quarterly, 25(4), 450–463. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2010.02.001
    In 500 arme gezinnen voorspelde de woordenschat van de vader de taal van het kind op 15 en 36 maanden, die van de moeder niet.
18. Sarkadi, A., Kristiansson, R., Oberklaid, F., & Bremberg, S. (2008). Fathers' involvement and children's developmental outcomes: A systematic review of longitudinal studies. Acta Paediatrica, 97(2), 153–158. https://doi.org/10.1111/j.1651-2227.2007.00572.x
    22 van 24 langlopende studies vonden positieve effecten van betrokken vaders, waaronder minder gedragsproblemen bij jongens en minder criminaliteit in arme gezinnen.

Voorleven

19. Bryan, J. H., & Walbek, N. H. (1970). Preaching and practicing generosity: Children's actions and reactions. Child Development, 41(2), 329–353. https://doi.org/10.2307/1127035
    Het gedrag van kinderen volgde wat het voorbeeld deed, niet wat het zei.
20. Leonardi-Bee, J., Jere, M. L., & Britton, J. (2011). Exposure to parental and sibling smoking and the risk of smoking uptake in childhood and adolescence: a systematic review and meta-analysis. Thorax, 66(10), 847–855. https://doi.org/10.1136/thx.2010.153379
    Over 58 studies hebben kinderen van een rokende vader 1,7 keer zoveel kans om zelf te gaan roken.
21. Jackson, C., & Henriksen, L. (1997). Do as I say: Parent smoking, antismoking socialization, and smoking onset among children. Addictive Behaviors, 22(1), 107–114. https://doi.org/10.1016/0306-4603(95)00108-5
    Ouders die hun kind tegen roken waarschuwden, verlaagden de kans dat het ging roken, ook als ze zelf rookten.
22. Dahl, G. B., Kostøl, A. R., & Mogstad, M. (2014). Family welfare cultures. Quarterly Journal of Economics, 129(4), 1711–1752. https://doi.org/10.1093/qje/qju019
    Kregen Noorse ouders door toevallige toewijzing van een rechter een arbeidsongeschiktheidsuitkering, dan zaten hun volwassen kinderen tien jaar later 12 procentpunt vaker ook in die uitkering.
23. Croft, A., Schmader, T., Block, K., & Baron, A. S. (2014). The second shift reflected in the second generation: Do parents' gender roles at home predict children's aspirations? Psychological Science, 25(7), 1418–1428. https://doi.org/10.1177/0956797614533968
    Bij 326 kinderen hadden dochters van vaders die een gelijkere verdeling van het huishouden voorleefden of uitdroegen, meer ambitie om buiten het huis te werken.
24. Kalil, A., Mogstad, M., Rege, M., & Votruba, M. E. (2016). Father presence and the intergenerational transmission of educational attainment. Journal of Human Resources, 51(4), 869–899. https://doi.org/10.3368/jhr.51.4.1014-6678R
    In Noorse registers ging de opleiding van kinderen meer op die van de vader lijken naarmate ze langer met hem opgroeiden voor zijn overlijden, sterker bij zonen, en niet via inkomen.

Wat een afwezige vader doet

25. Harper, C. C., & McLanahan, S. S. (2004). Father absence and youth incarceration. Journal of Research on Adolescence, 14(3), 369–397. https://doi.org/10.1111/j.1532-7795.2004.00079.x
    Jongens die alleen met hun moeder opgroeiden, hadden na correctie voor inkomen en achtergrond 2,2 keer zoveel kans op de gevangenis; bij alleen de vader was de kans niet verhoogd, en in stiefgezinnen het hoogst; alleenstaande vaders hadden twee keer het inkomen van alleenstaande moeders.
26. Beck, A., Kline, S., & Greenfeld, L. (1988). Survey of Youth in Custody, 1987 (Special Report NCJ-113365). Washington, DC: Bureau of Justice Statistics. https://bjs.ojp.gov/content/pub/pdf/syc87.pdf
    Van 2.621 jongeren in Amerikaanse jeugdinrichtingen was 70 procent niet bij beide ouders opgegroeid, tegen 26 procent van alle Amerikaanse kinderen.
27. Kroese, J., Bernasco, W., Liefbroer, A. C., & Rouwendal, J. (2021). Single-parent families and adolescent crime: Unpacking the role of parental separation, parental decease, and being born to a single-parent family. Journal of Developmental and Life-Course Criminology, 7, 596–622. https://doi.org/10.1007/s40865-021-00183-7
    Bij 1,3 miljoen Nederlandse kinderen was het risico op criminaliteit het hoogst bij geboorte in een eenoudergezin, daarna na scheiding en daarna na overlijden van een ouder, en hoger bij alleen de moeder dan bij alleen de vader.
28. Van de Weijer, S., & Kroese, J. (2025). Parental divorce and adolescent offending: A comparison between children of discordant siblings. International Journal of Offender Therapy and Comparative Criminology, 69(8), 980–994. https://doi.org/10.1177/0306624X231188235
    Bij Nederlanders geboren in 1991–2001 blijft het verband tussen scheiding van de ouders en criminaliteit bestaan binnen families, maar zwakker.
29. Westerman, J., & Van Gaalen, R. (2015). Gezinsdynamiek, ouderlijk opleidingsniveau en het schoolniveau van vijftienjarigen. Bevolkingstrends 2015/15. Den Haag: CBS.
    Bij kinderen met hoogopgeleide ouders ging 50 procent naar het vwo in een intact gezin en 37 procent in een niet-intact gezin; overlijden van een ouder verlaagde de kans op vwo meer dan een scheiding.

Zonen worden harder geraakt

30. Bertrand, M., & Pan, J. (2013). The trouble with boys: Social influences and the gender gap in disruptive behavior. American Economic Journal: Applied Economics, 5(1), 32–64. https://doi.org/10.1257/app.5.1.32
    Bij 20.000 Amerikaanse kinderen was het verschil in gedragsproblemen tussen jongens en meisjes bij een alleenstaande moeder bijna twee keer zo groot, en het verschil in schorsingen 25 in plaats van 10 procentpunt.
31. Autor, D., Figlio, D., Karbownik, K., Roth, J., & Wasserman, M. (2019). Family disadvantage and the gender gap in behavioral and educational outcomes. American Economic Journal: Applied Economics, 11(3), 338–381. https://doi.org/10.1257/app.20170571
    Bij broers en zussen uit hetzelfde gezin in Florida groeit de achterstand van jongens naarmate het gezin zwakker is, ook waar geen vader op de geboorteakte staat.
32. Chetty, R., Hendren, N., Lin, F., Majerovitz, J., & Scuderi, B. (2016). Childhood environment and gender gaps in adulthood. American Economic Review: Papers & Proceedings, 106(5), 282–288. https://doi.org/10.1257/aer.p20161073
    Jongens uit arme gezinnen werken op hun dertigste minder dan meisjes, maar alleen als hun ouders niet getrouwd waren.
33. Frimmel, W., Halla, M., & Winter-Ebmer, R. (2024). How does parental divorce affect children's long-term outcomes? Journal of Public Economics, 239, 105201. https://doi.org/10.1016/j.jpubeco.2024.105201
    In Oostenrijkse registers kregen zonen van gescheiden ouders een lagere opleiding, slechtere arbeidsmarktkansen en een hogere kans om jong te overlijden.

Dochters

34. Ellis, B. J., Bates, J. E., Dodge, K. A., Fergusson, D. M., Horwood, L. J., Pettit, G. S., & Woodward, L. (2003). Does father absence place daughters at special risk for early sexual activity and teenage pregnancy? Child Development, 74(3), 801–821. https://doi.org/10.1111/1467-8624.00569
    In de Verenigde Staten en Nieuw-Zeeland hing het ontbreken van een vader sterker samen met vroege seks en tienerzwangerschap dan met andere uitkomsten.
35. Tither, J. M., & Ellis, B. J. (2008). Impact of fathers on daughters' age at menarche: A genetically and environmentally controlled sibling study. Developmental Psychology, 44(5), 1409–1420. https://doi.org/10.1037/a0013065
    Jongere zussen in gezinnen met een ernstig ontspoorde vader die daarna vertrok, kregen elf maanden eerder hun eerste menstruatie dan hun oudere zussen.
36. DelPriore, D. J., Schlomer, G. L., & Ellis, B. J. (2017). Impact of fathers on parental monitoring of daughters and their affiliation with sexually promiscuous peers: A genetically and environmentally controlled sibling study. Developmental Psychology, 53(7), 1330–1343. https://doi.org/10.1037/dev0000327
    Zussen die langer een goede vader hadden, werden beter in de gaten gehouden en gingen minder om met promiscue leeftijdgenoten.

Als de moeder wegvalt

37. Sear, R., & Mace, R. (2008). Who keeps children alive? A review of the effects of kin on child survival. Evolution and Human Behavior, 29(1), 1–18. https://doi.org/10.1016/j.evolhumbehav.2007.10.001
    In alle 28 onderzochte populaties verhoogde het overlijden van de moeder de kindersterfte, vooral in de eerste twee jaar; het overlijden van de vader in ongeveer een derde.
38. Ronsmans, C., Chowdhury, M. E., Dasgupta, S. K., Ahmed, A., & Koblinsky, M. (2010). Effect of parent's death on child survival in rural Bangladesh: a cohort study. Lancet, 375(9730), 2024–2031. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(10)60704-0
    Van kinderen van wie de moeder voor hun tiende stierf, haalde 24 procent de tien jaar, tegen 89 procent als de moeder leefde; het overlijden van de vader had nauwelijks effect.
39. Li, J., Vestergaard, M., Cnattingius, S., et al. (2014). Mortality after parental death in childhood: A nationwide cohort study from three Nordic countries. PLoS Medicine, 11(7), e1001679. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001679
    Bij 7,3 miljoen Scandinaviërs verhoogde het verlies van de vader het sterfterisico met factor 1,50 en dat van de moeder met 1,55.
40. Adda, J., Björklund, A., & Holmlund, H. (2011). The role of mothers and fathers in providing skills: Evidence from parental deaths (IZA Discussion Paper 5425). Bonn: IZA.
    In Zweedse registers wegen moeders iets zwaarder voor cognitieve vaardigheden en vaders voor niet-cognitieve, en het overlijden van de vader verlaagde alleen de opleiding van zonen.
41. Liu, C., Grotta, A., Hiyoshi, A., Berg, L., & Rostila, M. (2022). School outcomes among children following death of a parent. JAMA Network Open, 5(4), e223842. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2022.3842
    Bij 908.064 Zweedse kinderen daalden de schoolcijfers sterker na de dood van de vader dan na de dood van de moeder, en meer naarmate het kind jonger was.
42. Serratos-Sotelo, L., & Eibich, P. (2021). Lasting effects of parental death during childhood: Evidence from Sweden (MPIDR Working Paper 2021-007). Rostock: Max Planck Institute for Demographic Research. https://doi.org/10.4054/MPIDR-WP-2021-007
    Het verlies van de moeder schaadde de opleiding het meest tussen twee en tien jaar, het verlies van de vader tussen zes en vijftien.
43. Berg, L., Rostila, M., & Hjern, A. (2016). Parental death during childhood and depression in young adults: A national cohort study. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 57(9), 1092–1098. https://doi.org/10.1111/jcpp.12560
    Het verlies van een ouder verhoogde het risico op depressie bij jongvolwassenen, ongeveer even veel voor vader en moeder, en meer als het kind nog niet naar school ging.

Alleenstaande vader of moeder, en stiefvaders

44. Downey, D. B. (1994). The school performance of children from single-mother and single-father families: Economic or interpersonal deprivation? Journal of Family Issues, 15(1), 129–147. https://doi.org/10.1177/019251394015001006
    Kinderen van alleenstaande vaders en moeders presteren op school ongeveer gelijk en allebei slechter dan kinderen met twee ouders; bij moeders speelt vooral geld, bij vaders de omgang.
45. Dufur, M. J., Howell, N. C., Downey, D. B., Ainsworth, J. W., & Lapray, A. J. (2010). Sex differences in parenting behaviors in single-mother and single-father households. Journal of Marriage and Family, 72(5), 1092–1106. https://doi.org/10.1111/j.1741-3737.2010.00752.x
    De kleine verschillen in opvoeding tussen alleenstaande vaders en moeders leiden niet tot verschillen in schoolprestaties.
46. Centraal Bureau voor de Statistiek. (2026, 17 september). Kwart 15-jarigen heeft gescheiden ouders, laatste tien jaar niet veranderd [nieuwsbericht]. https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2026/38/kwart-15-jarigen-heeft-gescheiden-ouders-laatste-tien-jaar-niet-veranderd
    In 2025 woonde 24,7 procent van de vijftienjarigen alleen bij de moeder en 4,4 procent alleen bij de vader; van kinderen van gescheiden ouders staat 82 procent ingeschreven bij de moeder.
47. Daly, M., & Wilson, M. (1985). Child abuse and other risks of not living with both parents. Ethology and Sociobiology, 6(4), 197–210. https://doi.org/10.1016/0162-3095(85)90012-3
    In Canada werden peuters met een stiefouder veertig keer vaker als geval van kindermishandeling geregistreerd dan peuters met twee biologische ouders.
48. Nobes, G., Panagiotaki, G., & Russell Jonsson, K. (2019). Child homicides by stepfathers: A replication and reassessment of the British evidence. Journal of Experimental Psychology: General, 148(6), 1091–1102. https://doi.org/10.1037/xge0000492
    In Brittannië werden jonge kinderen zestien keer vaker door een stiefvader gedood, zes keer na correctie voor de leeftijd van de man, en boven de vier jaar was er geen verschil.
49. Temrin, H. (2024). Paternal filicide in Sweden: Background, risk factors and the Cinderella effect. Evolutionary Psychology, 22(3). https://doi.org/10.1177/14747049241265623
    In Zweden lopen stiefkinderen ongeveer twee keer zoveel risico om door een vader te worden gedood als kinderen met twee biologische ouders.

De buurt

50. Chetty, R., Hendren, N., Kline, P., & Saez, E. (2014). Where is the land of opportunity? The geography of intergenerational mobility in the United States. Quarterly Journal of Economics, 129(4), 1553–1623. https://doi.org/10.1093/qje/qju022
    Het aandeel eenoudergezinnen in een regio is de sterkste voorspeller van opwaartse mobiliteit (r = −0,76), ook voor kinderen van getrouwde ouders (r = −0,66).
51. Chetty, R., Hendren, N., Jones, M. R., & Porter, S. R. (2020). Race and economic opportunity in the United States: An intergenerational perspective. Quarterly Journal of Economics, 135(2), 711–783. https://doi.org/10.1093/qje/qjz042
    Het aandeel zwarte vaders dat thuis woont in een buurt voorspelt hoe zwarte jongens het later doen, ongeacht hun eigen vader, en niet voor meisjes.

Wat vaderschap met een man doet

52. Monsbakken, C. W., Lyngstad, T. H., & Skardhamar, T. (2013). Crime and the transition to parenthood: The role of sex and relationship context. British Journal of Criminology, 53(1), 129–148. https://doi.org/10.1093/bjc/azs052
    Bij 127.415 Noorse vaders daalde de criminaliteit vooral al voor de geboorte; in het geboortejaar werd 1,8 tot 2,6 procent van de vaders die bij de moeder woonden verdacht, tegen 12,9 procent van wie niet bij de moeder woonde.
53. Zoutewelle-Terovan, M., van der Geest, V., Liefbroer, A., & Bijleveld, C. (2014). Criminality and family formation: Effects of marriage and parenthood on criminal behavior for men and women. Crime & Delinquency, 60(8), 1209–1234. https://doi.org/10.1177/0011128712441745
    Bij 540 Nederlandse risicojongeren verminderde vaderschap de criminaliteit van mannen meer dan een huwelijk; bij vrouwen was er geen effect.
54. Modig, K., Talbäck, M., Torssander, J., & Ahlbom, A. (2017). Payback time? Influence of having children on mortality in old age. Journal of Epidemiology and Community Health, 71(5), 424–430. https://doi.org/10.1136/jech-2016-207857
    Bij ruim 700.000 Zweedse mannen hadden vaders op hun zestigste nog 20,2 jaar te leven, kinderloze mannen 18,4 jaar.
55. Paulson, J. F., & Bazemore, S. D. (2010). Prenatal and postpartum depression in fathers and its association with maternal depression: A meta-analysis. JAMA, 303(19), 1961–1969. https://doi.org/10.1001/jama.2010.605
    Over 43 studies had 10,4 procent van de vaders een depressie rond de geboorte, met een piek van 26 procent drie tot zes maanden erna.
56. Cameron, E. E., Sedov, I. D., & Tomfohr-Madsen, L. M. (2016). Prevalence of paternal depression in pregnancy and the postpartum: An updated meta-analysis. Journal of Affective Disorders, 206, 189–203. https://doi.org/10.1016/j.jad.2016.07.044
    Over 74 studies had 8,4 procent van de vaders een depressie tijdens de zwangerschap of in het eerste jaar.